Những ngày qua, đoạn video ghi lại cảnh con dâu quát tháo, túm vai, tát ngã mẹ chồng 83 tuổi lan truyền trên mạng xã hội khiến dư luận bức xúc, phẫn nộ. Qua làm việc với Công an xã Hồng Sơn (TP Hà Nội), người con dâu thừa nhận hành vi bạo lực và cho biết trong cuộc họp gia đình, bà đã xin lỗi mẹ chồng và hứa không tái phạm.
Từ vụ việc này, câu chuyện về tình và lý của “biên bản họp gia đình” một lần nữa thu hút sự quan tâm. Đó là giải pháp tối ưu, dung hòa giữa tình thương, nền nếp gia phong với chế tài của pháp luật. Khi cơ chế tự hòa giải này phát huy hiệu quả, giúp người vi phạm nhận ra sai lầm và tìm được tiếng nói chung, các tranh chấp, xung đột sẽ được ngăn ngừa từ gốc.
Theo luật sư Anh Loan (đoàn Luật sư TPHCM), việc xin lỗi và cam kết không tái phạm là động thái tích cực. Tuy nhiên, nếu gia đình chỉ dừng lại ở việc bỏ qua mà không có sự nhắc nhở, giám sát và bảo vệ nạn nhân thì nguy cơ bạo lực lặp lại vẫn còn. Một cuộc họp nghiêm túc, có sự tham gia của các thành viên trong gia đình, phân tích hành vi sai trái, xác định trách nhiệm của các bên và ghi nhận cam kết bằng biên bản có thể tạo ra tác dụng giáo dục, răn đe, đồng thời giúp mọi người cùng có trách nhiệm ngăn ngừa vi phạm tái diễn. Dù vậy, hòa giải gia đình không thể thay thế việc bảo vệ nạn nhân và xử lý vi phạm theo pháp luật.
Giá trị của cuộc họp gia đình không giới hạn ở việc phòng, chống bạo lực, ngược đãi người cao tuổi mà còn thể hiện trong những bất đồng về hôn nhân, quyền nuôi con, tài sản, thừa kế, nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ cùng nhiều vấn đề dân sự khác. Khi các bên được trình bày ý kiến trên tinh thần tự nguyện, bình đẳng, nhiều mâu thuẫn có thể được hóa giải mà không phải nhờ đến sự phân xử của tòa án.
“Về pháp lý, biên bản họp gia đình không mặc nhiên có giá trị như bản án hay quyết định của tòa án. Tuy nhiên, nếu được lập trung thực, có chữ ký của những người tham gia, biên bản có thể ghi nhận sự việc, ý chí, thỏa thuận và cam kết của các bên. Khi phát sinh tranh chấp, đây có thể là tài liệu, chứng cứ để tòa án xem xét, giúp thẩm phán hiểu rõ nguồn gốc mâu thuẫn, xác định những vấn đề đã thống nhất, từ đó có thêm cơ sở tiến hành hòa giải giữa các bên”, luật sư Anh Loan chia sẻ. Hình thành thói quen họp gia đình đúng lúc, với những cam kết rõ ràng, có thể ngăn chặn kịp thời một hành vi vi phạm, vụ kiện kéo dài hay bi kịch đáng tiếc. Giải quyết mâu thuẫn bằng pháp luật là cần thiết, nhưng phòng ngừa từ sớm còn có ý nghĩa hơn.
Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Chăm sóc tinh thần Ý Tưởng Việt, cho rằng việc các thành viên trong gia đình ngồi lại bàn bạc, thống nhất các quy định chung là rất quan trọng. Điều này giúp mọi người thiết lập các nguyên tắc về quyền và nghĩa vụ, vai trò của từng người, quy tắc giao tiếp - ứng xử trong quá trình tương tác, chung sống; qua đó hạn chế hiểu lầm, mâu thuẫn và phòng ngừa những căng thẳng nảy sinh. Đó còn là nét đẹp văn hóa kính trên nhường dưới, sự đoàn kết yêu thương trở thành quy chuẩn sinh hoạt của mỗi gia đình.
Cuộc họp gia đình mang lại nhiều giá trị tích cực trong việc nâng cao kiến thức, ý thức tôn trọng pháp luật, lập ranh giới pháp lý cần thiết. Tuy nhiên, nếu tổ chức sai cách cũng dẫn đến nhiều hệ lụy khó lường. Không hiếm cuộc họp trở thành buổi công kích tập thể, chỉ trích lẫn nhau, thậm chí nhắm đến trẻ em; trở thành ngòi nổ của xung đột nhiều chiều, làm nảy sinh hành vi vi phạm pháp luật. Tình trạng này đặc biệt dễ xảy ra khi các đại gia đình tận dụng dịp giỗ chạp, tiệc tùng để đề cập vấn đề nhạy cảm lúc các thành viên đã sử dụng rượu, bia, khó kiểm soát lời nói, hành vi...
Theo Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Mỹ Hạnh, để tổ chức cuộc họp gia đình hiệu quả, các thành viên cần tập trung và cử ra một người định hướng, dẫn dắt cuộc họp. Cần xác định rõ mục tiêu cuộc họp, các vấn đề cần thống nhất xử lý, thông tin liên quan cũng như những phương án bàn luận. Những nội dung này cần được thông tin trước cuộc họp; trong khi họp có ghi biên bản và gửi lại kết quả cho tất cả thành viên cùng nắm bắt để thực hiện.