Nghị định đặt yêu cầu cao đối với cả cơ quan báo chí cùng các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong việc cung cấp, tiếp nhận, kiểm chứng và đăng tải thông tin; trong đó quy định cụ thể các hành vi vi phạm, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả trong lĩnh vực báo chí.
Nghị định 367 quy định mức xử phạt cao đối với nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực báo chí; mức phạt tối đa một hành vi có thể lên đến 500 triệu đồng đối với tổ chức, 250 triệu đồng đối với cá nhân. Những hành vi như quy kết tội danh khi chưa có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật, xâm phạm bí mật đời tư, đăng, phát thông tin sai sự thật… đều phải chịu chế tài nghiêm khắc. Điều đó là cần thiết để quyền tác nghiệp luôn đi cùng trách nhiệm kiểm chứng và tôn trọng sự thật.
Cùng với việc nâng chuẩn trách nhiệm, nhà báo và cơ quan báo chí được pháp luật bảo vệ mạnh mẽ hơn. Nhưng muốn thực hiện tốt trách nhiệm về độ chính xác, tin cậy, báo chí phải được tiếp cận kịp thời các nguồn thông tin chính thức.
Thực tế, vẫn có những vụ việc thu hút sự quan tâm của xã hội nhưng cơ quan có trách nhiệm chậm lên tiếng, né tránh hoặc chuyển câu hỏi của nhà báo qua nhiều đầu mối. Sự chậm trễ ấy có khi tạo khoảng trống cho tin đồn, suy diễn ác ý và những thông tin thiếu căn cứ lan rộng, có thể gây ra những hệ quả xấu.
Cũng vào cuối tuần qua, Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM ban hành Chỉ thị 25-CT/TU về tăng cường thực hiện công tác phát ngôn, cung cấp thông tin cho báo chí.
Chỉ thị 25-CT/TU chỉ rõ tình trạng một số cơ quan, đơn vị, địa phương chưa chủ động, kịp thời cung cấp thông tin cho báo chí; còn hiện tượng né tránh, gây khó khăn trong việc phát ngôn, cung cấp thông tin. Từ đó, yêu cầu cụ thể hóa trách nhiệm: người phát ngôn phải được xác định, công khai và cập nhật khi có thay đổi.
Với những vấn đề, vụ việc nghiêm trọng, thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội, người đứng đầu, người phát ngôn hoặc người được ủy quyền phải thực hiện ngay việc phát ngôn, cung cấp thông tin và duy trì việc cung cấp thông tin trong quá trình xử lý vụ việc. Đó là biểu hiện sinh động của công tác đưa quy định pháp luật vào cuộc sống bằng một chủ trương lãnh đạo cụ thể.
Chỉ thị 25-CT/TU yêu cầu tạo điều kiện để báo chí tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời; khi báo chí phản ánh đúng thì chủ động cung cấp thông tin, giải trình, xử lý vấn đề; nếu thông tin đăng tải chưa chính xác thì phản hồi, yêu cầu cải chính, xin lỗi theo quy định pháp luật. Ở chiều này, nhà báo không thể lấy lý do “cơ quan chức năng chưa trả lời” để hợp thức hóa việc đăng tải thông tin thiếu kiểm chứng.
Nhưng ở chiều ngược lại, cơ quan công quyền cũng không thể chậm cung cấp, né tránh thông tin rồi đặt toàn bộ gánh nặng về tính chính xác lên vai phóng viên và tòa soạn. Minh bạch thông tin vì thế là điều kiện quan trọng để báo chí thực hiện đúng trách nhiệm mà pháp luật đặt ra. Khoảng cách từ quy định đến thực thi càng được rút ngắn thì hiệu quả quản trị càng được nâng lên.
Hai văn bản, hai phạm vi điều chỉnh khác nhau, nhưng gắn bó hữu cơ trong một vấn đề, nâng chuẩn trách nhiệm thông tin, đảm bảo yêu cầu tiên quyết: cơ quan báo chí phải kiểm chứng kỹ, thận trọng và chịu trách nhiệm với từng thông tin đăng tải; cơ quan công quyền phải chủ động, kịp thời và minh bạch với những thông tin thuộc trách nhiệm cung cấp cho báo chí.
Khi cả hai phía cùng thực hiện đúng vai trò, trách nhiệm, thì công chúng chính là người được hưởng lợi, bởi họ luôn được tiếp cận thông tin nhanh, chính xác, tin cậy.
