Từ cái gốc tư duy ấy, nhìn vào câu chuyện quy hoạch, bảo tồn và phát triển Thủ đô Hà Nội hôm nay - đặc biệt là không gian linh thiêng Hồ Gươm và vùng phụ cận - không thể không thấy chiều sâu của bài học lòng dân.
Hồ Gươm là không gian của cộng đồng, là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc. Nhân dân chính là chủ thể, là người sáng tạo, gìn giữ và trao truyền di sản ấy qua hàng thế kỷ. Mọi quyết sách liên quan đến không gian này không thể chỉ được quyết định bởi một nhóm chuyên gia hay từ ý chí chủ quan, duy ý chí của cơ quan quản lý mà thiếu đi sự lắng nghe, đồng thuận của nhân dân.
Lịch sử văn minh nhân loại và thực tế sinh động của cách mạng Việt Nam đã chứng minh: lòng dân là bức tường thành kiên cố nhất, là bệ đỡ tuyệt đối của mọi thiết chế chính trị.
Đảng ta luôn xác định nhân dân là cội nguồn của sức mạnh và là trung tâm của mọi chủ trương, quyết sách. Sức mạnh của Đảng không chỉ nằm ở những văn bản hành chính, không nằm ở số lượng nghị quyết được biểu quyết mà còn nằm ở chỗ những quyết sách đó có thấu đạt tâm tư, thuận lòng dân. Khi lòng dân bất an, một quyết sách dù nhỏ, cũng đều tiềm ẩn những nguy cơ đứt gãy.
Chúng ta cần phát triển, cần hiện đại hóa. Điều đó là tất yếu. Nhưng, phát triển không có nghĩa là "ăn mòn" quá khứ hay đánh đổi quá khứ. Hiện đại hóa không đồng nghĩa với việc xóa nhòa ký ức, làm tổn thương những giá trị đã bồi đắp nên diện mạo của một đô thị ngàn năm.
Tầm nhìn phát triển của một quốc gia, của một Thủ đô văn hiến phải là tầm nhìn văn hóa. Mà chủ thể, sức mạnh, linh hồn của văn hóa chính là nhân dân. Ứng xử với di sản Hồ Gươm và hệ thống danh thắng của Hà Nội hôm nay phải bằng một quyết sách chiến lược, dựa trên tư duy tổng thể, đa ngành và mang tầm văn hóa.
Không thể tiếp cận bằng sự chắp vá, tư duy "mảnh ghép" mà phải đặt Hồ Gươm trong cấu trúc "hành lang xanh" kết nối bền vững, từ sông Hồng đến những không gian công cộng mở rộng.
Phát triển luôn song hành với bảo tồn, thích ứng phải dựa trên nền tảng tôn trọng nghiêm ngặt các giá trị dân tộc căn bản. Nếu cần không gian dịch vụ, không gian hạ tầng hiện đại thì có thể tính đến việc phát triển không gian ngầm theo mô hình đô thị hiện đại; giải phóng mặt đất để phát triển màu xanh, sự bình yên và không gian khoáng đạt.
Hồ Gươm vẫn đang tĩnh lặng in bóng Đài Nghiên, Tháp Bút, chứng kiến những thăng trầm của lịch sử và bước đi của thời đại. Tiếng chuông đền Ngọc Sơn vẫn lung linh trong sương sớm, như tiếng ngân tâm linh sâu sắc về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", về trách nhiệm của hậu thế với tiền nhân trước lịch sử. Không gìn giữ và tôn vinh quá khứ, khó có thể kiến tạo một tương lai bền vững.
Phát triển Hồ Gươm là vừa chỉnh trang một không gian đô thị, vừa gìn giữ hồn cốt Thăng Long - Hà Nội, gìn giữ một phần cội nguồn văn hóa và sức mạnh tinh thần của dân tộc. Đó là trách nhiệm với quá khứ, là cách chúng ta trao lại cho các thế hệ mai sau những giá trị làm nên bản sắc của Thủ đô.
Và trên hết, đó phải là một quyết sách nhân văn, đặt lợi ích của nhân dân và những giá trị văn hóa trường tồn ở vị trí trung tâm.
TS NHỊ LÊ
Nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản
