Không đóng khung
Một số bộ phim gần đây đã cho thấy những chuyển động đáng chú ý trong xây dựng hình ảnh nhân vật phụ nữ. Trong Trại buôn người (đạo diễn Toni Dương Bảo Anh), nếu hai người mẹ do NSND Như Quỳnh và NSƯT Tuyết Thu thể hiện mang những phẩm chất quen thuộc như sẵn sàng hy sinh để bảo vệ con, thì tuyến nhân vật nữ trẻ tuổi dù cùng bị đẩy vào hoàn cảnh khắc nghiệt nhưng lại có những cách ứng xử rất riêng: người chủ động hành động, người rơi vào thế bị động, người đưa ra lựa chọn gây tranh cãi…
Sự khác biệt ấy giúp tuyến nhân vật nữ không bị đóng khung, đủ sức tạo nên đối trọng với các nhân vật nam.
Ở lát cắt đời thường hơn, phim truyền hình Căn nhà không mái che (đạo diễn Bùi Tiến Huy và Phạm Gia Phương) khắc họa nhân vật Hạnh (Phan Minh Huyền thủ vai) với những nét quen thuộc như: tảo tần, hy sinh vì con.
Tuy nhiên, sau những tổn thương trong đời sống vợ chồng, Hạnh quyết định rời bỏ cuộc hôn nhân, tự mình xây dựng mái ấm bình yên mới cho hai con. Một sự chuyển dịch từ hình tượng phụ nữ cam chịu sang người phụ nữ chủ động với lựa chọn của mình.
Trong số các nhà làm phim nam, đạo diễn Khương Ngọc dành nhiều sự quan tâm đến phụ nữ. Từ Chị dâu, Cục vàng của ngoại đến Lên hương, anh thường chọn khai thác câu chuyện về những người phụ nữ có số phận, nhiều uẩn ức và góc khuất.
Ngay cả khi nhân vật trung tâm là một người đàn ông như trong Lên hương, tác phẩm vẫn xoay quanh những người phụ nữ với những câu chuyện để lại nhiều suy ngẫm.
Theo đạo diễn Khương Ngọc, các nhân vật nữ trong phim của anh phần lớn được lấy cảm hứng từ người thân và những người anh quen biết. “Tôi tin rằng muốn làm phim về phụ nữ, trước hết phải hiểu họ. Bên cạnh đó, góc nhìn từ nam giới cũng có thể tạo nên những khác biệt trong cách kể chuyện", đạo diễn Khương Ngọc chia sẻ.
Có thể thấy, sự thay đổi đột phá trong việc khắc họa hình tượng phụ nữ trên màn ảnh Việt đã không nhất thiết phải được đo bằng số lượng nhân vật nữ mạnh mẽ hay thành đạt. Họ sẽ được khắc họa với nhiều lớp tâm lý, có thể yếu đuối, mắc sai lầm, tổn thương… nhưng đều có quyền được tự lựa chọn, cho dù là sai lầm, gây tranh cãi.
Và khi hình tượng nhân vật nữ không hoàn hảo, họ càng trở nên gần gũi hơn với đời sống, để khán giả khi xem phim có thể thấy phần nào hình ảnh của bản thân trong nhân vật.
Từ nhân vật đến người kể chuyện
Không chỉ trên màn ảnh, phía sau ống kính, phụ nữ cũng ngày càng tham gia vào những vị trí quan trọng. Dù số lượng còn khiêm tốn, nhưng điện ảnh Việt đang ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của nhiều đạo diễn, nhà sản xuất phim nữ, cả về tài năng và uy tín.
Năm 2026, những đạo diễn nữ như: Thu Trang, Luk Vân, Võ Thạch Thảo, Nguyễn Hoàng Điệp… lần lượt giới thiệu các tác phẩm của mình. Các nhà sản xuất phim cũng xuất hiện nhiều gương mặt nữ: Vũ Thị Bích Liên, Trần Thị Bích Ngọc, Tường Vi, Quỳnh Hà, Hằng Trịnh…
Những cặp cộng sự đạo diễn - nhà sản xuất phim như: Lý Hải - Minh Hà, Võ Thanh Hòa - Mai Bảo Ngọc, Victor Vũ - Đinh Ngọc Diệp hay mới nhất là Toni Dương Bảo Anh - Mèo Bích Trang cũng ghi dấu với các dự án điện ảnh có doanh thu trăm tỷ đồng. Sự tham gia của phụ nữ ngày càng thể hiện vai trò rõ nét trong việc lựa chọn dự án, tổ chức sản xuất, định hình cách tác phẩm tiếp cận khán giả…
Đạo diễn Đặng Thái Huyền với Mưa đỏ là một trường hợp tiêu biểu về khả năng đảm nhận những dự án có quy mô lớn và đòi hỏi năng lực tổ chức sản xuất cao như dòng phim chiến tranh. Hay loạt tác phẩm: Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh, Thiên đường máu, Trại buôn người, Bẫy tiền, Anh Hùng… cũng cho thấy các đạo diễn, nhà sản xuất phim nữ không còn bị giới hạn trong những thể loại tình cảm hay gia đình, mà có thể tham gia thực hiện những tác phẩm có đề tài nhạy cảm, quy mô lớn.
Phim Việt cũng chứng kiến những Thu Trang, Hồng Ánh, Ngô Thanh Vân, Kathy Uyên… có xuất phát điểm là diễn viên trước khi chuyển sang vai trò nhà sản xuất và đạo diễn. Hành trình ấy cho thấy nữ giới đang mở rộng vị trí của mình trong chuỗi sáng tạo điện ảnh, từ người thể hiện câu chuyện đến dẫn dắt toàn bộ quá trình sản xuất một bộ phim.
Sự hiện diện ngày càng nhiều của các nhà làm phim nữ chưa đồng nghĩa với cơ hội nghề nghiệp đã bình đẳng. Theo nhà phê bình Tuấn Lalarme, phụ nữ làm phim ở Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn về số lượng, nhiều vị trí quan trọng trong đoàn phim vẫn do nam giới đảm nhiệm.
“Tôi hy vọng vai trò của phụ nữ làm phim ở Việt Nam sẽ ngày càng nhiều hơn, dù đây là một ngành có đòi hỏi cao về mặt thể chất”, nhà phê bình Tuấn Lalarme chia sẻ.
Hình tượng phụ nữ trong điện ảnh Việt đã không dừng ở số lượng nhân vật nữ trên màn ảnh hay số nhà làm phim nữ đứng sau máy quay, giờ đây họ được khắc họa với đầy đủ sắc thái, có cơ hội tham gia vào những quyết định sáng tạo và được đánh giá công bằng bằng chính năng lực nghề nghiệp. Khi phụ nữ ngày càng có quyền quyết định câu chuyện và cách kể, điện ảnh Việt sẽ có thêm những góc nhìn đa dạng.
* Nhà phê bình điện ảnh TUẤN LALARME:
Phụ nữ có vai trò chính trong nhiều câu chuyện
Bản chất điện ảnh Việt vốn nhiều tính nữ. Trong điện ảnh, tính chất này còn ảnh hưởng nhiều đến cả những đạo diễn nam, từ thế hệ gạo cội như Đặng Nhật Minh đến những đạo diễn sau này như: Trấn Thành, Lý Hải, Bảo Nhân - Namcito…
Hình tượng nhân vật nữ của điện ảnh Việt đã có nhiều thay đổi theo thời đại. Từ việc phụ thuộc đàn ông và có vai trò thứ yếu trong xã hội sang hình tượng phụ nữ hiện đại quyết đoán, tự chủ, có vai trò chính trong các câu chuyện mà đạo diễn muốn kể.
* NGÔ THỊ BÍCH HIỀN, Phó Tổng Giám đốc BHD:
Ranh giới không còn là quan trọng
Trong môi trường điện ảnh hiện nay, ranh giới giữa phụ nữ và nam giới không còn là điều quá quan trọng. Tôi không nghĩ phụ nữ cần được ưu ái chỉ vì mình là phụ nữ. Cái chúng tôi cần, cũng như bất kỳ người làm phim nào, là được tin tưởng, được trao cơ hội và được đánh giá công bằng với chính năng lực và những tác phẩm mình tạo ra.
Điện ảnh là một hành trình rất nhiều áp lực, bất kể bạn là ai. Và tôi tin rằng, điều giữ chúng ta đi tiếp không phải là giới tính, mà là tình yêu đủ lớn với nghề, sự bền bỉ và niềm tin rằng những nỗ lực của mình có ý nghĩa.
* Nhà sản xuất VŨ THỊ BÍCH LIÊN, Giám đốc điều hành Tổ hợp giải trí và truyền thông Mega GS:
Đam mê to lớn mới có thể theo đuổi nghề
Nữ giới làm phim, đặc biệt là đạo diễn, luôn vất vả và bấp bênh hơn nam giới nên phải có đam mê to lớn mới có thể theo đuổi nghề. Nhưng để đi đường dài, nhà làm phim nữ không thể trông chờ vào sự thông cảm, họ cần nâng cao am hiểu thị trường, trình độ thẩm định kịch bản, khả năng tổ chức sản xuất…
Trong bối cảnh kêu gọi đầu tư đang gặp nhiều thách thức, việc cân đối để không mất vốn, duy trì sản xuất và tiếp tục thực hiện những dự án tiếp theo sẽ ngày càng khó khăn hơn.
