Cùng tham dự hội nghị có các khách mời của nước Chủ tịch ASEAN, gồm Thủ tướng Canada, Tổng thống Brazil, Tổng Thư ký Liên hợp quốc và Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF).
Tại lễ khai mạc, các nhà lãnh đạo đã chứng kiến Lễ công bố biểu tượng mới của ASEAN sau khi Timor Leste chính thức trở thành thành viên thứ 11, nghi thức nộp lưu chiểu Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA) cho Tổng Thư ký ASEAN và Lễ trao Giải thưởng ASEAN 2026 cho bà Hla Hla Aung (Myanmar) vì những đóng góp nổi bật trong việc nâng cao khả năng tự cường của cộng đồng và ứng phó với thảm họa.
Tại phiên họp toàn thể, các nhà lãnh đạo ASEAN đánh giá cao nỗ lực và vai trò dẫn dắt của nước Chủ tịch Philippines, qua đó giúp ASEAN vượt qua nhiều khó khăn do biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu trong năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhận định ASEAN đang đứng trước những cơ hội chiến lược để bứt phá, đồng thời cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi các nước thành viên tăng cường đoàn kết, bản lĩnh và tầm nhìn chiến lược chung. Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề xuất 3 định hướng chiến lược nhằm tăng cường hợp tác ASEAN.
Thứ nhất, kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển. ASEAN cần tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, phát huy các nguyên tắc, chuẩn mực ứng xử chung để giải quyết bất đồng.
Thủ tướng đề nghị đẩy mạnh hợp tác quốc phòng, an ninh và pháp luật, triển khai hiệu quả Diễn đàn Cố vấn pháp lý ASEAN về Công pháp quốc tế (AFLA) và sớm xây dựng Quy tắc điều phối và thông tin về ứng phó với khủng hoảng khẩn cấp của Hội đồng Điều phối ASEAN. Thủ tướng cảm ơn các nước đã ủng hộ Tuyên bố ASEAN về nâng cao vai trò của cơ quan thực thi pháp luật trong ứng phó và cứu trợ thảm họa khẩn cấp do Việt Nam đề xuất.
Thứ hai, kiến tạo sự phát triển chung năng động, sáng tạo, tự cường. Thủ tướng đề nghị ưu tiên triển khai hiệu quả DEFA, thu hút đầu tư chất lượng cao và tăng cường tham gia các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về bảo đảm an ninh kinh tế, nhất là an ninh chuỗi cung ứng, năng lượng và lương thực, Thủ tướng khẳng định Việt Nam sẵn sàng đóng góp tích cực vào việc triển khai kết nối Lưới điện ASEAN (APG) và Sáng kiến năng lượng Manila (MEI).
Thủ tướng đề xuất sáng kiến “Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu”, hướng tới 3 mục tiêu: chia sẻ, khai thác dữ liệu không gian phục vụ phát triển; nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững; kết nối nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ trong khu vực.
Thứ ba, phát huy bản sắc để xây dựng Cộng đồng ASEAN gắn kết, bền vững. Thủ tướng đề nghị ASEAN đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là kỹ năng số, tạo thuận lợi cho di chuyển lao động trong khu vực và bảo đảm an sinh xã hội.
Thủ tướng hoan nghênh nỗ lực hoàn tất đàm phán Hiệp định thành lập Trung tâm ASEAN về các tình huống y tế khẩn cấp và dịch bệnh mới nổi (ACPHEED), khẳng định Việt Nam sẽ phối hợp chặt chẽ với Indonesia, Thái Lan và các nước thành viên để sớm đưa trung tâm vào hoạt động.
Thủ tướng đề xuất ASEAN đi tiên phong trong triển khai Nghị quyết “Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì sự phát triển bền vững” của Liên hợp quốc, ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo.
Tại phiên họp, nhìn lại hành trình hợp tác năm 2026, các nhà lãnh đạo nhận định ASEAN đã đạt được nhiều kết quả quan trọng nhờ tinh thần đoàn kết và quyết tâm chung. Để phát huy hơn nữa đà hợp tác tích cực, các nhà lãnh đạo nhất trí ASEAN đặc biệt ưu tiên nâng cao năng lực chuyển hóa các chính sách và mục tiêu thành những kết quả cụ thể, có thể đo lường được, nhất là các mục tiêu của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh trước những biến động địa chính trị, ASEAN cần kiên trì giữ vững đoàn kết và vai trò trung tâm, bảo đảm hòa bình, ổn định khu vực, đẩy mạnh ứng phó với các thách thức an ninh hiện nay như lừa đảo trực tuyến, buôn bán người và ma túy trái phép.
ASEAN cần tiếp tục nâng cao năng lực tự cường, khả năng chủ động ứng phó với các “cú sốc” thông qua thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, phát huy tối đa các hiệp định thương mại tự do (FTA) hiện có, tăng cường bảo đảm chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh nguồn nước gắn với phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời nghiên cứu khả năng ký kết các FTA mới với các đối tác tiềm năng.
Trong quan hệ đối ngoại, các nhà lãnh đạo nhất trí ASEAN cần duy trì cách tiếp cận cân bằng, chủ động trong quan hệ với các đối tác, thúc đẩy hợp tác thực chất, cùng có lợi trên cơ sở luật pháp quốc tế và vai trò trung tâm của ASEAN. Đồng thời, ASEAN cần phát huy các cơ chế hợp tác để thúc đẩy “văn hóa” tham vấn, đối thoại, xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa, vì hòa bình, ổn định và hợp tác chung ở khu vực.
Chiều cùng ngày, tại Manila, Philippines, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự Phiên họp hẹp Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49.
Kết thúc phiên họp toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49, các nhà lãnh đạo đã thông qua và ghi nhận 87 văn kiện định hướng hợp tác của ASEAN trên cả ba trụ cột, trong đó có các nội dung đáng chú ý về quản lý thương mại chiến lược nhằm bảo đảm thương mại khu vực an toàn, thúc đẩy tăng trưởng của các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) dựa trên trí tuệ nhân tạo; nâng cao năng lực tự cường và tăng cường an ninh nguồn cung dầu cho khu vực; đẩy mạnh vai trò của cơ quan thực thi pháp luật ASEAN trong công tác ứng phó và cứu trợ thảm họa khẩn cấp.
