Dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) được các đại biểu (ĐB) Quốc hội cho ý kiến tại phiên thảo luận ở tổ sáng 19-10.
ĐB Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TPHCM, phản ánh thực trạng một số bệnh viện, cơ sở hiện nay tự ý đăng tải thông tin, hình ảnh trẻ em bị bỏ rơi lên mạng xã hội để tìm người nhận nuôi, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh hành vi môi giới, thỏa thuận không đúng quy trình thủ tục.
“Khoản 4 Điều 5 dự thảo đã cấm sử dụng mạng xã hội để môi giới, nhưng chưa quy định rõ việc kiểm soát đăng tải hình ảnh trẻ. Cần bổ sung quy định kiểm soát việc công khai thông tin, hình ảnh trẻ em nhằm mục đích tìm kiếm, giới thiệu người nhận nuôi; đồng thời phân biệt rõ với trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền thông báo công khai để tìm lại cha mẹ đẻ cho trẻ”.
ĐB Tạ Thị Yên (Điện Biên), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, nêu quan điểm, nuôi con nuôi là lĩnh vực khá đặc thù khi đối tượng chịu tác động trực tiếp là trẻ em. Việc sửa đổi luật phải xuất phát từ nhu cầu của trẻ cần một gia đình phù hợp, chứ không chỉ dừng lại ở nhu cầu của người muốn nhận con nuôi.
ĐB phân tích 3 nhóm vấn đề trọng tâm về điều kiện của người được nhận làm con nuôi; cơ chế ghép trẻ và căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi. “Đề nghị làm rõ khái niệm trẻ không thể tiếp tục sống trong gia đình gốc và quy định rõ cơ quan có trách nhiệm xác định”, ĐB Tạ Thị Yên góp ý.
Về cơ chế ghép trẻ, ĐB yêu cầu phải thiết kế quy trình thật chặt chẽ, minh bạch, có cơ chế kiểm soát quyền lựa chọn, tiêu chí đánh giá rõ ràng và trách nhiệm giải trình; đồng thời, bổ sung cơ chế xác minh của cơ quan công an đối với các trường hợp nguồn gốc trẻ chưa thật rõ ràng. Về căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi, ĐB băn khoăn việc cha mẹ nuôi chết có nên được xem là căn cứ đương nhiên để cắt đứt quan hệ gia đình đã được hình thành hợp pháp hay không. ĐB đề xuất ưu tiên đánh giá khả năng tiếp tục chăm sóc trẻ trong gia đình cha mẹ nuôi (như ông bà, cô chú) và chỉ chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi khi thực sự cần thiết vì lợi ích tốt nhất của trẻ.
ĐB Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) đề nghị chuyển trọng tâm công tác theo dõi sau giao nhận từ việc nộp báo cáo định kỳ mang tính thủ tục hành chính sang theo dõi thực chất để hỗ trợ đúng lúc, có thể linh hoạt về phương thức (trực tiếp hoặc điện tử). Đối với trường hợp hủy bỏ hoặc thu hồi quyết định nuôi con nuôi, ĐB nhấn mạnh bắt buộc phải xác định rõ phương án chăm sóc tiếp theo để không làm gián đoạn việc nuôi dưỡng và bảo vệ an toàn cho trẻ.
ĐB Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM) cũng đề nghị mở rộng căn cứ chấm dứt nuôi con nuôi khi người nhận nuôi độc thân qua đời; kiến nghị giao thẩm quyền cho viện kiểm sát nhân dân được quyền yêu cầu tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi khi quyền lợi của trẻ bị xâm hại nghiêm trọng mà không có chủ thể khác đứng ra bảo vệ.
Phân tích chuyên sâu về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, ĐB Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) thẳng thắn chỉ ra vướng mắc lớn liên quan đến quyền thừa kế theo pháp luật giữa con nuôi và cha mẹ đẻ khi áp dụng Bộ luật Dân sự 2015. Từ đó, ĐB Hoàng Minh Hiếu đề xuất dự thảo luật cần phân định rõ 2 hình thức nuôi con nuôi với hệ quả pháp lý riêng biệt.
Với hình thức nuôi con nuôi trọn vẹn (dành cho trẻ mồ côi, bị bỏ rơi, không nơi nương tựa), kể từ ngày giao nhận con nuôi, chấm dứt toàn bộ quyền và nghĩa vụ giữa con nuôi với cha mẹ đẻ và gia đình gốc, bao gồm cả quyền thừa kế theo pháp luật, nhằm tạo lập một gia đình thay thế hoàn toàn ổn định. Hình thức thứ 2, nuôi con nuôi đơn giản (dành cho trường hợp nuôi trong phạm vi gia đình như cha dượng, mẹ kế, cô chú bác), con nuôi vẫn được hưởng quyền thừa kế di sản của cha mẹ đẻ và gia đình gốc nhằm củng cố quan hệ chăm sóc vốn có.
