Theo dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ Y tế đề xuất cho phép người vợ sử dụng tinh trùng của người chồng đã qua đời hoặc nhận phôi của chính hai vợ chồng để sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
Đối với trường hợp người chồng được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, dự thảo cũng đề xuất cho phép người vợ nhận tinh trùng của chồng để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm.
Các quy định này được đưa vào nhóm điều khoản về điều kiện đối với người hiến, lấy, nhận tinh trùng, noãn, phôi. Việc thực hiện cụ thể về điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục sẽ do Chính phủ quy định.
Đề xuất này xuất phát từ những vướng mắc thực tế trong việc sử dụng tinh trùng sau khi người hiến qua đời.
Năm 2019, một gia đình đề nghị bệnh viện lấy và lưu trữ tinh trùng của người con trai 28 tuổi sau khi anh đột ngột qua đời. Một số gia đình có mẫu tinh trùng của người chồng đã mất cũng từng đề nghị sử dụng để sinh con nhưng chưa được chấp thuận.
Theo các chuyên gia, về mặt kỹ thuật, tinh trùng có thể được lấy trong khoảng 24-36 giờ sau khi tử vong. Tuy nhiên, thời điểm đó pháp luật chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng mẫu tinh trùng của người đã qua đời để sinh con.
Đề xuất này đưa ra nhằm tạo cơ sở pháp lý cho người vợ sử dụng tinh trùng của chồng đã mất hoặc phôi của hai vợ chồng để sinh con, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Dự thảo cũng bổ sung, quy định rõ quyền nhận tinh trùng, noãn, phôi trong kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đối với phụ nữ độc thân và các cặp vợ chồng điều trị vô sinh.
Theo dự thảo, việc hiến, nhận tinh trùng, noãn, phôi phải được thực hiện tại cơ sở được phép lưu giữ các loại vật liệu này. Nam từ đủ 20 tuổi được hiến tinh trùng; nữ từ đủ 18 tuổi được hiến noãn. Cặp vợ chồng có phôi dư nhưng không còn nhu cầu sử dụng cũng có thể hiến phôi.
Đối với người nhận, dự thảo yêu cầu phải đủ sức khỏe và được tư vấn độc lập. Tinh trùng, noãn, phôi hiến chỉ được sử dụng cho một phụ nữ hoặc một cặp vợ chồng để sinh con.
Việc hiến và nhận tinh trùng, phôi được thực hiện theo nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận. Người vợ trong cặp vợ chồng đang điều trị vô sinh có thể nhận tinh trùng; phụ nữ độc thân cũng được nhận tinh trùng hoặc phôi để sinh con.
Quy định cho phép phụ nữ độc thân nhận tinh trùng, phôi để sinh con cũng đã được nêu tại Nghị định 207/2025/NĐ-CP về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, có hiệu lực từ ngày 1-10-2025.
Đề xuất cho người dưới 18 tuổi hiến mô khi còn sống
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) quy định người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh khi còn sống để điều trị cho thành viên gia đình, nếu đồng ý và có sự đồng ý của người đại diện sau khi được tư vấn độc lập.
Người dưới 15 tuổi cũng có thể hiến mô tái sinh để điều trị cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột trong trường hợp không có người hiến trưởng thành phù hợp, với điều kiện trẻ đồng ý và có sự đồng ý của người đại diện.
Việc hiến mô khi còn sống của người dưới 18 tuổi phải bảo đảm các điều kiện theo dự thảo và không áp dụng đối với hiến máu, các thành phần máu.
