Hầu hết người lao động (NLĐ) mặc định khi tiền lương được trả đầy đủ, đúng hạn và công việc không có biến động nghĩa là doanh nghiệp (DN) vẫn thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH). Cho đến khi nghỉ việc, chuyển việc hoặc làm thủ tục hưởng chế độ, không ít người mới ngỡ ngàng phát hiện những bất thường trong quá trình tham gia BHXH.
Việc DN chậm đóng, không đóng hoặc đóng không đúng mức có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ, gây vướng mắc khi giải quyết các chế độ như thai sản, hưu trí, bảo hiểm thất nghiệp… Tuy nhiên, nhiều người chỉ phát hiện sai sót khi cần hưởng chế độ. Có người làm việc gần 20 năm, đến khi nghỉ việc mới biết không được đóng BHXH. Trước đây, kênh tra cứu trực tuyến của cơ quan BHXH chưa phổ biến khiến việc theo dõi khó khăn.
Hiện nay, việc kiểm tra thông tin BHXH đã thuận tiện hơn. Thông qua ứng dụng VssID, VNeID hoặc Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam (https://baohiemxahoi.gov.vn), NLĐ có thể theo dõi toàn bộ quá trình tham gia.
Khi kiểm tra, cần chú ý các khoảng thời gian chưa được ghi nhận hoặc bị gián đoạn, thông tin đơn vị sử dụng lao động và mức tiền lương làm căn cứ đóng. Nếu phát hiện dữ liệu chưa khớp, cần liên hệ bộ phận nhân sự, kế toán của DN để xác minh. Trường hợp không được giải quyết thỏa đáng thì tìm đến tổ chức công đoàn hoặc cơ quan BHXH để được hướng dẫn, hỗ trợ.
Định kỳ hàng năm, NLĐ cần kiểm tra việc đóng BHXH của đơn vị mình làm việc, thay vì chỉ thực hiện khi cần hưởng chế độ. Công đoàn cơ sở có thể phối hợp DN hướng dẫn NLĐ tra cứu, đối chiếu thông tin và giải đáp các thắc mắc liên quan. Cần lưu ý, dữ liệu hiển thị chưa đầy đủ trên ứng dụng không đồng nghĩa DN có sai phạm. NLĐ cần xác minh để phân biệt trường hợp thông tin cập nhật chậm với tình trạng DN chậm đóng, không đóng hoặc đóng không đúng quy định, để có hướng can thiệp, giải quyết phù hợp, kịp thời.
NLĐ ít quan tâm đến lịch sử đóng BHXH vì nghĩ rằng đó là trách nhiệm của DN. Thật ra, DN có nghĩa vụ đóng BHXH theo quy định nhưng NLĐ cũng cần theo dõi quá trình tham gia để kịp thời phát hiện những bất thường. Bên cạnh đó, nên lưu giữ thông tin tra cứu, bảng lương, hợp đồng lao động, quyết định tăng lương và các giấy tờ liên quan để làm căn cứ đối chiếu khi cần thiết. Những tài liệu này đặc biệt hữu ích trong việc bảo vệ quyền lợi khi NLĐ nghỉ việc, chuyển việc hoặc DN ngừng hoạt động.
Với người chuẩn bị nghỉ việc, nghỉ hưu hoặc nghỉ thai sản…, việc rà soát quá trình đóng BHXH cần được thực hiện sớm. Nếu phát hiện vướng mắc, NLĐ có thêm thời gian xác minh thông tin, hoàn thiện hồ sơ, đề nghị giải quyết; tránh bị động khi cần hưởng chế độ.
Về phía DN, việc công khai, minh bạch thông tin và kịp thời giải đáp thắc mắc thể hiện trách nhiệm, đồng thời góp phần củng cố niềm tin, hạn chế tranh chấp, giữ chân NLĐ, tạo nền tảng để DN phát triển bền vững. Khi DN, công đoàn và NLĐ cùng quan tâm, những sai lệch sẽ được phát hiện và xử lý kịp thời.
Để tự bảo vệ quyền lợi của mình, NLĐ cần chủ động theo dõi quá trình đóng BHXH, đừng đợi đến khi cần hưởng chế độ mới phát hiện bất thường, khi đó rắc rối sẽ nhiều, đôi khi cơ hội xử lý, giải quyết không còn.
