UBND TPHCM vừa ban hành Công văn số 9050/UBND-VX về việc thực hiện các giải pháp thu hồi tiền chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) trên địa bàn thành phố. Tình trạng chậm đóng, trốn đóng vẫn ở mức cao, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động (NLĐ). Không chỉ diễn ra tại tphcm mà nhiều tỉnh thành cả nước.
Cơ quan chức năng vào cuộc
Thống kê của BHXH TPHCM cho thấy, số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN tạm tính đến ngày 31-7 trên địa bàn thành phố là 7.131,15 tỷ đồng. Tổng số đơn vị chậm đóng là 135.660 đơn vị, trong đó số đơn vị chậm đóng từ 1 đến dưới 3 tháng là 80.818 đơn vị với số tiền chậm đóng là 2.962,44 tỷ đồng; số đơn vị chậm đóng từ 3 đến dưới 6 tháng là 13.794 đơn vị với số tiền chậm đóng 486,61 tỷ đồng.
Theo UBND TPHCM, để khắc phục tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN, Chủ tịch UBND TPHCM đã có những chỉ đạo đến các đơn vị liên quan. Cụ thể, yêu cầu Thanh tra TP xây dựng kế hoạch thanh tra các doanh nghiệp (DN) chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn theo đề nghị của BHXH TP, Sở Nội vụ, Sở Y tế. Bên cạnh đó, chuyển hồ sơ sang Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TPHCM để điều tra, xử lý theo quy định đối với các DN có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự về BHXH, BHYT, BHTN.
Yêu cầu Công an TPHCM phối hợp chặt BHXH TPHCM thực hiện hiệu quả Quy chế phối hợp liên ngành. Kiên quyết lập hồ sơ đề nghị khởi tố theo Điều 216 Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với các đơn vị vi phạm Nghị định số 274/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN; khiếu nại, tố cáo về BHXH và Công văn số 5659/BCA-CSKT ngày 15-12-2025 của Bộ Công an về việc hướng dẫn kiến nghị khởi tố theo Điều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự.
BHXH TP Hà Nội thông tin, đến hết tháng 8-2026, thành phố có khoảng 25.000 đơn vị chậm đóng BHXH, hơn 15.000 đơn vị đã dừng hoạt động còn nợ khoảng 2.000 tỷ đồng. Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của hơn 200.000 NLĐ. Theo BHXH TP Đà Nẵng, đến hết tháng 6-2026, toàn thành phố có 2.662 đơn vị chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Tổng số tiền phải thu hơn 232 tỷ đồng, ảnh hưởng quyền lợi hơn 11.000 NLĐ.
Thu hồi 330 tỷ đồng
Theo thống kê của BHXH Việt Nam, tính đến hết tháng 8-2026, toàn hệ thống đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, thu hồi hơn 330 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Cơ quan BHXH cũng yêu cầu truy thu hơn 70,2 tỷ đồng đối với 11.417 NLĐ chưa tham gia hoặc đóng thiếu thời gian; hơn 128,2 tỷ đồng đối với 40.146 NLĐ đóng thiếu mức đóng. Bên cạnh đó, cơ quan BHXH đã ban hành hoặc tham mưu cấp có thẩm quyền ban hành 362 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, với tổng số tiền hơn 3,1 tỷ đồng.
Đòi quyền lời cho người lao động
Ngày 15-10, đoàn giám sát của LĐLĐ TPHCM về công tác quản lý, thu - chi và xử lý nợ BHXH, BHYT, BHTN năm 2026 đã đến làm việc với Công ty TNHH Ding Xin Industrial (ấp 3, phường Tây Nam), đang nợ hơn 1 tỷ đồng BHXH, BHYT của 59 NLĐ.
Ông Ma Chin Yuan, Tổng Giám đốc công ty, cho biết DN từng cam kết với cơ quan BHXH đóng 150-200 triệu đồng/tháng nhưng không thực hiện được trong tháng 9 và 10-2026 do khó khăn. Hiện DN còn nợ lương NLĐ, đang xoay xở trả lương trước cho công nhân, đồng thời tìm thêm nguồn vốn và cam kết thanh toán hết nợ BHXH vào tháng 3-2027.
Cùng ngày, đoàn giám sát của LĐLĐ TPHCM cũng làm việc với Công ty TNHH Dệt Đông Tiến Hưng (Khu công nghiệp Tân Đông Hiệp A, phường Dĩ An), đang nợ hơn 2,1 tỷ đồng BHXH, BHYT của 43 NLĐ.
Bà Phạm Thị Hà, kế toán công ty, được chủ DN ủy quyền tiếp đoàn, cho biết DN gặp khó khăn do nợ thuế, hàng hóa không tiêu thụ được. DN đã làm việc với cơ quan BHXH, cam kết trả nợ 30 triệu đồng/tháng. Chủ DN đang bán tài sản riêng, cố gắng thanh toán trước 300-500 triệu đồng tiền nợ BHXH.
Đoàn giám sát còn làm việc với Công ty TNHH Dịch vụ kho vận PTL (KCN Phú Mỹ II, phường Phú Mỹ), chậm đóng hơn 1,1 tỷ đồng tiền BHXH, BHYT của 23 NLĐ; Công ty CP Lạc Việt (Thùy Vân, phường Vũng Tàu), nợ hơn 2,26 tỷ đồng của 244 NLĐ và Công ty TNHH May mặc QTF (Lê Đức Anh, phường An Lạc), nợ hơn 2,5 tỷ đồng của 302 NLĐ.
Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch LĐLĐ TPHCM, khẳng định, theo Điều 16 Luật Công đoàn 2024, giám sát không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà quan trọng hơn là thúc đẩy khắc phục, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của NLĐ. Công đoàn chia sẻ với những khó khăn trong sản xuất, kinh doanh của DN nhưng đóng BHXH là nghĩa vụ pháp lý, đồng thời là trách nhiệm an sinh đối với những NLĐ góp phần tạo ra giá trị cho DN.
Vì vậy, DN không thể xem khoản tiền này như nguồn tài chính tạm thời để sử dụng khi khó khăn, bởi đằng sau mỗi khoản nợ là quyền lợi, cuộc sống và sự an tâm của NLĐ trước những rủi ro. “Chúng tôi đề nghị DN ưu tiên nguồn lực, xây dựng giải pháp khắc phục cụ thể, đúng pháp luật; đồng thời duy trì đối thoại, phối hợp giải quyết trên tinh thần xây dựng, hài hòa lợi ích”, ông Quang nói.
Mới đây, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 4 TPHCM đã khởi kiện theo Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công khi không có người khởi kiện. Bị đơn là Công ty CP Phong Phú Sắc Việt (phường Hòa Hưng, TPHCM), đã ngừng đóng BHXH từ tháng 10-2024. Tính đến ngày 31-8, DN còn nợ hơn 13,7 tỷ đồng BHXH, BHYT, BHTN.
Vụ án thứ hai, người bị khởi kiện là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ vận tải xây dựng giao thông T&T (phường Diên Hồng, TPHCM), ngưng đóng BHXH từ tháng 10-2020. Tính đến 31-8, DN nợ hơn 14,68 tỷ đồng tiền bảo hiểm. Dù UBND TPHCM đã ban hành quyết định xử phạt; nhiều lần cơ quan BHXH đôn đốc, kiểm tra, nhắc nhở, yêu cầu khắc phục nhưng các công ty trên vẫn chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 4 TPHCM đề nghị tòa án buộc 2 công ty nộp toàn bộ số tiền nợ vào tài khoản BHXH cơ sở Hòa Hưng, TPHCM; đồng thời thanh toán khoản tiền tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền chậm đóng, từ ngày 1-9 đến khi hoàn tất nghĩa vụ.
Ông TRẦN DŨNG HÀ, Phó Giám đốc BHXH TPHCM:
Phân loại nợ BHXH, xử lý nghiêm doanh nghiệp chây ỳ
Luật BHXH mới đã bổ sung các chế tài nghiêm khắc nhằm ngăn chặn DN chậm đóng, trốn đóng BHXH... Tuy nhiên, để xử lý đúng đối tượng, cần xây dựng tiêu chí phân loại ngay từ khi DN bắt đầu chậm đóng, qua đó phân biệt DN thực sự khó khăn trong sản xuất, kinh doanh với DN có khả năng tài chính nhưng cố tình không đóng. Đối với nhóm cố tình vi phạm, cần xử lý hình sự để bảo đảm tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật.
Đặc biệt, để bảo vệ quyền lợi NLĐ khi DN giải thể, phá sản hoặc ngừng hoạt động, các cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu bổ sung quy định ưu tiên thanh toán tiền lương, nợ BHXH và các quyền lợi về ốm đau, thai sản chưa được giải quyết do DN không đóng BHXH khi thanh lý tài sản.
Luật sư VŨ DUY NAM, Đoàn Luật sư TPHCM:
Công đoàn giám sát để phát hiện vi phạm
Tình trạng chậm đóng, nợ BHXH kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của NLĐ; đồng thời gây khó khăn trong giải quyết các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí, BHTN. Thông qua hoạt động giám sát, công đoàn có thể phát hiện vi phạm, kiến nghị DN khắc phục và đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan.
Với DN được nhắc nhở nhưng không khắc phục, công đoàn có thể kiến nghị Viện Kiểm sát nhân dân có thẩm quyền xem xét khởi kiện vụ án dân sự công ích theo Nghị quyết 205/2025/QH15, nếu đáp ứng các điều kiện luật định. Hoạt động giám sát cần được thực hiện thực chất, theo sát quá trình khắc phục để bảo vệ hiệu quả quyền, lợi ích hợp pháp của NLĐ.
PHƯƠNG LOAN - HỒNG ĐÀO ghi
