Ngày 12-10, ThS Nguyễn Thị Bích Ngọc, phụ trách công tác truyền thông Trường ĐH Quốc tế (ĐHQG TPHCM), chủ biên sách Tỏa sáng ở trường đại học, đã có buổi chia sẻ về vấn đề “Quản trị bản thân” với hơn 2.100 học sinh, giáo viên Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (TPHCM).
Động lực khởi đầu, kỷ luật đưa đến kết quả
Theo ThS Nguyễn Thị Bích Ngọc, ở tuổi 16-18, học sinh có nhiều cơ hội phát huy sự năng động, sáng tạo, nhưng cũng dễ mất phương hướng khi chưa hiểu rõ bản thân. Nhận ra điểm mạnh, điểm yếu, điều mình đang có và điều còn thiếu là bước đầu để các em xác định hướng đi.
Có học sinh khởi đầu một mục tiêu với quyết tâm lớn, nhưng khi bắt tay thực hiện lại chần chừ, thiếu tập trung hoặc dễ bỏ cuộc. Khoảng cách giữa mong muốn và kết quả vì thế không chỉ nằm ở năng lực, mà còn ở khả năng duy trì những việc cần làm mỗi ngày.
“Động lực để bắt đầu nhưng kỷ luật mới giúp chúng ta đạt được kết quả”, ThS Bích Ngọc chia sẻ.
Tuy vậy, kỷ luật không đồng nghĩa với việc buộc bản thân luôn hoàn hảo. Theo ThS Bích Ngọc, quản trị bản thân là hiểu mình đang ở đâu, điều gì quan trọng, từ đó chủ động lựa chọn cách suy nghĩ, hành động và chịu trách nhiệm. Một kế hoạch quá sức, đòi hỏi mọi việc đều phải tốt ngay từ đầu, có thể khiến người thực hiện nhanh chóng mệt mỏi.
ThS Bích Ngọc gợi mở bốn việc gần gũi: hiểu bản thân, quản lý thời gian, điều chỉnh cảm xúc và xác định mục tiêu. Hiểu mình giúp học sinh phát huy thế mạnh, cải thiện hạn chế. Sắp xếp thời gian giúp các em ưu tiên điều quan trọng, thay vì chỉ chạy theo việc gấp. Nhận diện cảm xúc giúp bình tĩnh trước áp lực; còn mục tiêu cho các em lý do để cố gắng.
Qua quá trình tiếp xúc với người trẻ, bà nhận thấy một nghịch lý: có nhiều thông tin nhưng đôi khi các em chưa dành đủ thời gian để hiểu mình. Điểm số, ngoại hình, thành tích hay cơ hội của bản thân dễ bị đem so sánh với những hình ảnh được chọn lọc trên mạng xã hội.
Có em theo đuổi mục tiêu vì yêu thích, nhưng cũng có em cố gắng vì sợ làm người khác thất vọng. Trong khi đó, việc học, hoạt động ngoại khóa, tin nhắn và nội dung giải trí liên tục cạnh tranh sự chú ý. Các em có thể rất bận rộn nhưng chưa chắc đang tiến gần điều quan trọng với mình.
Từ thực tế ấy, cô Bích Ngọc khuyên học sinh bắt đầu bằng thay đổi nhỏ: dành vài phút cuối ngày để nhìn lại cảm xúc, nhận ra điều làm mình mất năng lượng và xác định việc quan trọng nhất của ngày mai. Kế hoạch cần vừa sức, đi cùng việc giảm sử dụng điện thoại khi học, ngủ đủ và tập gọi tên cảm xúc trước khi phản ứng.
Sau một tuần, các em có thể xem lại điều gì hiệu quả để điều chỉnh. Sự bền bỉ được hình thành từ những lựa chọn nhỏ lặp lại, thay vì kỳ vọng thay đổi toàn bộ trong một ngày.
Ước mơ cần được kiểm chứng bằng trải nghiệm
Một vấn đề được đặt ra là làm sao nhận biết đâu thực sự là mong muốn của mình giữa kỳ vọng của gia đình, áp lực học tập và tác động từ mạng xã hội? Theo ThS Bích Ngọc, học sinh không nhất thiết phải tìm ra ước mơ ngay lập tức. Điều cần thiết hơn là phân biệt điều mình muốn với điều mình theo đuổi chỉ để được công nhận hoặc tránh bị đánh giá.
Cô Ngọc gợi ý các em tự hỏi: nếu không cần đăng lên mạng xã hội, không phải chứng minh với ai, mình còn muốn làm điều này không? Mình yêu thích công việc hay chỉ thích hình ảnh thành công mà nó đem lại? Mình có sẵn sàng dành thời gian, công sức để học hỏi, chấp nhận cả những phần khó khăn của lựa chọn ấy không?
Câu trả lời cần được kiểm chứng qua trải nghiệm thực tế. Lắng nghe bản thân cũng cần đi cùng việc tiếp nhận lời khuyên. Gia đình có thể nhìn thấy rủi ro mà học sinh chưa nhận ra; thầy cô có thể giúp các em hiểu năng lực và cơ hội. Trao đổi bằng sự tôn trọng, hỏi lại và tìm thông tin giúp lựa chọn có cơ sở hơn.
Nhìn lại hành trình sống, học tập và làm việc, bà Ngọc cho biết mình cũng từng hoang mang, mệt mỏi khi phải đảm nhận nhiều vai trò. Cách vượt qua thường bắt đầu từ câu hỏi: việc gì quan trọng ở giai đoạn này, mình có thể chủ động điều gì và bước nhỏ nào cần làm hôm nay?
"Chia mục tiêu thành phần việc cụ thể, sắp xếp ưu tiên và tìm kiếm sự hỗ trợ giúp tôi tiếp tục hành trình. Với học sinh, ước mơ cũng có thể thay đổi khi trải nghiệm và hiểu biết nhiều hơn. Điều cần nuôi dưỡng là sự can đảm để lựa chọn, khiêm tốn để học hỏi và linh hoạt điều chỉnh, cùng trách nhiệm với hướng đi của mình", ThS Bích Ngọc chia sẻ.
