Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật (SPS) Việt Nam, thuộc Bộ NN-MT, đề nghị doanh nghiệp chủ động cập nhật quy định SPS và kiểm soát ngay từ vùng sản xuất để đáp ứng yêu cầu của từng thị trường.
* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, những thay đổi về an toàn thực phẩm, an toàn dịch bệnh động vật, thực vật từ các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam đang tập trung vào những vấn đề nào?
* Ông NGÔ XUÂN NAM: Từ ngày 1-1 đến ngày 15-9, 166 thành viên Tổ chức Thương mại thế giới đã đưa ra 822 thông báo liên quan đến các biện pháp SPS (các biện pháp vệ sinh, kiểm dịch động vật, thực vật nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe con người, động vật, thực vật trong hoạt động thương mại quốc tế).
Riêng 3 nhóm thị trường mà Việt Nam đang quan tâm là EU, Trung Quốc và Trung Đông - châu Phi đã có 254 thông báo. Điều này cho thấy không chỉ Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU mà nhiều thị trường khác cũng đang siết chặt vấn đề về SPS.
Các thông báo tập trung vào nhiều nhóm vấn đề như: an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch động vật, thực vật, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và điều kiện nhập khẩu.
* Với EU, đâu là những thay đổi mới mà các doanh nghiệp Việt Nam cần phải đặc biệt lưu ý?
* EU tiếp tục là thị trường có yêu cầu rất khắt khe về an toàn thực phẩm, trong đó có giới hạn dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật. Gần đây, EU đã đưa ra 7 thông báo giảm mức dư lượng đối với một loạt hoạt chất xuống khoảng 0,01-0,05ppm. Các quy định này liên quan đến nhiều mặt hàng Việt Nam xuất khẩu mạnh sang EU như ớt, ớt chuông, xoài, trà, cà phê, hạt tiêu… Các doanh nghiệp cần lưu ý vì một số mức dư lượng EU đưa ra thấp hơn đáng kể so với quy định hiện hành của Việt Nam. EU dự kiến áp dụng các quy định mới này từ năm 2027, nên doanh nghiệp vẫn có thời gian chuẩn bị, thay đổi quy trình sản xuất và kiểm soát.
EU cũng đang tăng cường kiểm soát sinh vật gây hại đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu. Trong danh sách sinh vật phải kiểm soát tại biên giới có ruồi đục quả. Theo nghiên cứu của Văn phòng SPS Việt Nam, loài ruồi này đã xuất hiện trên bưởi Việt Nam. Văn phòng SPS Việt Nam đề nghị doanh nghiệp cùng cơ quan chuyên môn sớm có giải pháp xử lý khi xuất khẩu bưởi sang EU.
* Còn với thị trường Trung Quốc, hiện có những thay đổi nào doanh nghiệp cần chuẩn bị?
- Trung Quốc đã ban hành quy định mới, mở rộng danh mục sản phẩm của các quốc gia được phép nhập khẩu và đặt ra các yêu cầu quản lý, đăng ký đối với doanh nghiệp.
Trung Quốc cũng đang sửa đổi một số quy định về ghi nhãn sản phẩm, trong đó có những yêu cầu liên quan đến sản phẩm dinh dưỡng và mức độ phù hợp giữa thành phần thực tế với thông tin công bố trên nhãn. Một số yêu cầu của Trung Quốc có thể cao hơn quy định hiện hành của Việt Nam, vì vậy doanh nghiệp Việt Nam cần kiểm tra kỹ trước khi xuất khẩu.
* Chúng ta đang tìm kiếm những thị trường có nhiều dư địa mới để đa dạng hóa, tránh phụ thuộc một hoặc một số thị trường. Vậy nhóm thị trường Trung Đông - châu Phi có phải là “bến đỗ” mới của hàng Việt Nam?
- Đây là nhóm thị trường chúng ta đang có chủ trương mở rộng, nhưng thị trường này cũng đang tăng cường kiểm tra. Trong 8 tháng đầu năm, nhóm thị trường Trung Đông - châu Phi đã đưa ra khoảng 130 thông báo SPS, nhiều hơn số thông báo của EU và Trung Quốc trong cùng thời gian, theo thống kê được Văn phòng SPS Việt Nam cập nhật.
Một số quốc gia trong khu vực này còn tham khảo, viện dẫn các quy định của EU. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam muốn mở rộng sang các thị trường này không nên chỉ quan tâm đến nhu cầu thị trường mà phải nghiên cứu kỹ các quy định về an toàn thực phẩm, dư lượng và kiểm dịch của từng nước.
* Bộ NN-MT làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp trước những thay đổi liên tục này?
* Bộ NN-MT đã chỉ đạo Văn phòng SPS Việt Nam tăng cường cập nhật các quy định. Trước đây, việc cập nhật được thực hiện khoảng 3 tháng một lần. Trong năm 2026, việc cập nhật được thực hiện thường xuyên hơn trên website của Văn phòng SPS Việt Nam, đồng thời thông tin được chuyển đến 34 tỉnh, thành phố và 4 bộ, ngành trong hệ thống SPS.
Bộ NN-MT cũng đang rà soát, thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến SPS sau khi có sự thay đổi về chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành và việc sắp xếp địa phương. Sắp tới, cần hoàn thiện lại hệ thống đầu mối hỏi đáp SPS tại 34 tỉnh, thành phố. Doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và địa phương có thể liên hệ trực tiếp với các đầu mối này để được hướng dẫn.
Về phía doanh nghiệp, hàng rào SPS đang dịch chuyển từ khâu kiểm tra hàng hóa xuất khẩu sang yêu cầu kiểm soát ngay từ vùng sản xuất. Doanh nghiệp không thể đợi đến lúc đóng hàng xuất khẩu mới lo SPS, mà phải kiểm soát từ vùng trồng, vật nuôi và quy trình sản xuất.
