Nâng tầm đặc sản bản địa
Với chị Trần Thanh Liễu, Phó Giám đốc Công ty CP Dừa nước Vietnipa, rừng dừa nước Cần Giờ (TPHCM) không chỉ để lợp nhà hay lấy cơm ăn chơi mà là di sản bản địa chờ được đánh thức.
Từ ý định đóng lon cơm dừa, chị tình cờ phát hiện cuống dừa sau thu hoạch ứa dòng mật ngọt thanh, có thể ủ giấm, nấu rượu, kết tinh thành đường tự nhiên.
Hướng đi mới từng vấp phải sự hoài nghi của nông dân, kiểu như: “Chú chặt dừa từ lúc con chưa chào đời, bao năm qua có thấy giọt mật nào đâu!”. Bằng tư duy khoa học, chị Liễu kiên trì 2 năm giải mã cơ chế nuôi mật, thuyết phục bà con bằng chính thành phẩm.
Sau 7 năm, Vietnipa đã chuẩn hóa công nghệ, tạo chuỗi sản phẩm hữu cơ (nước đóng lon, mật cô đặc, đường ăn kiêng) đạt chuẩn OCOP 4 sao cùng các chứng chỉ USDA (Mỹ), EU (châu Âu), JAS (Nhật Bản).
Giọt mật Cần Giờ hiện có mặt tại hơn 400 điểm bán, xuất khẩu chính ngạch sang Mỹ, Đông Bắc Á và liên kết với 20 nông hộ trên 20ha dừa nước, tạo sinh kế bền vững ở rừng Sác.
Tương tự, chị Mai Kim Anh, Phó Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ T&Z (thương hiệu Mikiri), chọn hiện đại hóa món bánh tráng truyền thống. Khắc phục hạn chế về tính tiện dụng và độ đồng đều của bánh thủ công, chị tạo bước ngoặt với dòng bánh tráng không cần nhúng nước, chuẩn hóa theo tiêu chuẩn ISO.
Theo chị, giữ gìn truyền thống không có nghĩa là rập khuôn cách làm cũ. Giá trị bền vững chỉ xuất hiện khi có sự giao thoa nhịp nhàng giữa 3 trục: công nghệ tạo tính ổn định, bản sắc văn hóa làm nên sự khác biệt và chiến lược thị trường chuyển hóa lợi thế thành doanh thu.
Người phụ nữ hôm nay không chỉ giữ lửa ẩm thực mà còn phải trực tiếp quản trị, định vị thương hiệu, đưa món ăn dân dã vào chuỗi bán lẻ văn minh.
“Chạm” vào nếp nhà, nối dài vòng đời ký ức
Rời lĩnh vực ẩm thực, di sản văn hóa phi vật thể lại được bà Lâm Thụy Nguyên Hồng, nhà sáng lập Win Studio, Tổng Giám đốc Công ty CP Mỹ thuật Gia Long, chuyển hóa qua nghệ thuật tạo hình đương đại và kinh tế tuần hoàn.
Sau triển lãm Chạm miền ký ức xanh - tái sinh những mảnh vải vụn, nồi niêu vỡ, đồ nhựa cũ thành đầu lân, lồng đèn cá chép rực rỡ, bà cùng đội ngũ sáng tạo trẻ tiếp tục ra mắt bộ sưu tập Chạm xuân - Giữ nếp nhà.
Bà cho rằng di sản không phải bài học lý thuyết sáo mòn hay những nếp nhà tranh, vách lá cũ kỹ xa lạ với người trẻ mà hiện diện ngay trong nếp sống gia đình Việt.
Chiếc tivi đen trắng hay bàn ủi con gà thời bao cấp tưởng đã lùi vào dĩ vãng chính là nhịp cầu nối quá khứ nhọc nhằn với tiện nghi hôm nay, nhắc nhở thế hệ sau trân trọng nguồn cội.
Thay vì cách trang trí hoa lá theo lối mòn, mỗi hộp quà tết của bà là một “cuốn sách mở” kể chuyện bằng thị giác, gợi mở trọn vẹn phong vị ngày xuân: chúc thọ đầu năm, đi chợ tết, xem múa lân hay quây quần bên mâm cỗ.
Sang thị trường Mỹ, những hộp quà đậm đà bản sắc này trở thành “giáo cụ trực quan” để kiều bào kể cho con cháu hiểu vì sao Tết Việt lại thiêng liêng hai chữ “đoàn viên”. Sức hút thương mại của sản phẩm văn hóa nằm ở khả năng chạm đến tầng sâu cảm xúc người dùng.
Bà Hồng nhớ mãi cuộc gọi xúc động của một vị khách trung niên khi nhìn thấy hộp quà hình chiếc tivi xưa, gợi nhớ những đêm cả xóm quây quần xem phim Cô bé Maika.
Khoác lên chất liệu dân gian diện mạo trẻ trung, thời thượng, bà Hồng chứng minh bảo tồn di sản không phải níu giữ nguyên xi cái cũ mà là trao cho ký ức một sức sống mới, hiện đại và bền bỉ trong tâm thức cộng đồng.
Từ giọt mật dừa nước Cần Giờ, xấp bánh tráng Mikiri đến các tác phẩm tái chế “giữ nếp nhà”, điểm chung ở những người phụ nữ ấy là tinh thần dám nghĩ, dám làm và tình yêu sâu sắc với cội nguồn. Họ là cách những nữ doanh nhân thời đại mới bền bỉ kiến tạo giá trị kinh tế và khẳng định bản sắc Việt.