Ngân sách nhà nước đang chịu áp lực từ cả 2 chiều
Theo báo cáo, ước đến cuối năm 2026, dư nợ công trên 4,9 triệu tỷ đồng, chiếm 33,8%GDP (mức trần 60%); dư nợ Chính phủ ước đạt trên 4,7 triệu tỷ đồng (32,4%GDP, mức trần 50%); dư nợ nước ngoài gần 3,99 triệu tỷ đồng (27,4%GDP, mức trần 50%).
Cân đối ngân sách nhà nước đang chịu áp lực từ cả chiều thu và chi. Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân phục hồi sản xuất, trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng quy mô các giải pháp miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất đạt 366.600 tỷ đồng (miễn, giảm khoảng 225.100 tỷ đồng và gia hạn khoảng 141.500 tỷ đồng). Bên cạnh sụt giảm nguồn thu từ chính sách hỗ trợ, công tác quản lý thu gặp khó khăn trước các hành vi gian lận như lập chuỗi "doanh nghiệp ma" mua bán hóa đơn điện tử, kê khai "hai giá" bất động sản và chuyển giá...
Năm 2027, áp lực huy động vốn và cân đối ngân sách dự báo gia tăng. Nhu cầu vay của Chính phủ năm 2027 dự kiến ở mức 1,14 triệu tỷ đồng, nằm trong tổng kế hoạch vay 5 năm 2026-2030 là gần 6,5 triệu tỷ đồng (vốn vay nước ngoài chiếm 1,35 triệu tỷ đồng, tương đương gần 21%). Khó khăn lớn nhất đối với nguồn vay nước ngoài là chi phí vốn tăng cao do Việt Nam trở thành nước thu nhập trung bình cao, nguồn ODA giảm ưu đãi. Lãi suất vay đa phương lên 4,42% đến 5,32%/năm, cao hơn gấp đôi so với mức 2,22%/năm hồi cuối năm 2025.
Trong khi đó, tỷ lệ giải ngân vốn ODA 10 tháng đầu năm 2026 mới chỉ đạt 35,42%, làm phát sinh phí cam kết và gia tăng áp lực trả nợ. Ngoài ra, dư nợ tạm ứng đầu tư công chưa thu hồi chuyển sang năm 2027 còn tới 240.000 tỷ đồng (chiếm 34% tổng số đã giải ngân), tạo gánh nặng lớn cho công tác quản lý nợ tạm ứng.
Quản lý thuế thương mại điện tử
Thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng nhanh chóng với quy mô năm 2025 đạt 31 tỷ USD và dự kiến tăng 20%-22% trong năm 2026. Đến tháng 10-2026, cơ quan thuế quản lý 322 nhà cung cấp nước ngoài (như Meta, Google, TikTok, Netflix…), với khoảng 1 triệu hộ, cá nhân và 104.000 tổ chức kinh doanh trên nền tảng số. Thông qua cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài và cổng tiếp nhận dữ liệu sàn thương mại điện tử, số thu thuế từ lĩnh vực này 10 tháng năm 2026 đạt 241.220 tỷ đồng (bằng 11% tổng thu ngành thuế, tăng 42% so với cùng kỳ).
Dù đạt kết quả tích cực, quản lý thuế thương mại điện tử vẫn gặp vướng mắc do giao dịch xuyên biên giới, dòng tiền qua tài khoản cá nhân, tiếp thị liên kết (KOL/KOC) và kiểm soát hóa đơn hàng hóa giá trị nhỏ. Bộ Tài chính đang triển khai các giải pháp công nghệ như yêu cầu định danh điện tử bắt buộc người nộp thuế từ 1-1-2027 theo Nghị định 248/2026/NĐ-CP; hoàn thiện kết nối dữ liệu mã số thuế với Cơ sở Dữ liệu quốc gia về dân cư (đạt trên 95% khớp đúng) và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cùng hệ thống phân tích rủi ro hóa đơn điện tử để phát hiện gian lận.
Tiếp sức cho doanh nghiệp tư nhân
Đến ngày 31-10-2026, cả nước có gần 1,1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó khu vực tư nhân chiếm 96%, cùng hơn 5 triệu hộ kinh doanh. Khối tư nhân đóng góp hơn 60%GDP, 55% tổng thu ngân sách và tạo việc làm cho 17,6 triệu lao động. Thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW về xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, các chính sách tài chính đã tập trung tháo gỡ khó khăn về thủ tục và chi phí.
Bộ Tài chính đã cắt giảm, đơn giản hóa 840/962 thủ tục hành chính (đạt 87,3%), giảm 55,6% thời gian và 53,52% chi phí tuân thủ, tiết kiệm hơn 40.370 tỷ đồng.
Về hỗ trợ tài chính, ngoài 366.600 tỷ đồng miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân cho hộ kinh doanh được nâng từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm. Chính phủ áp dụng giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp và thu nhập cá nhân trong năm 2026-2027 cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng; áp dụng thuế suất thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 15% (doanh thu ≤ 3 tỷ đồng) và 17% (doanh thu từ trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng). Bên cạnh đó, việc xử lý vướng mắc cho 3.611 dự án tồn đọng (đạt 72,8% số dự án) đã khơi thông nguồn lực hơn 2,6 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế.
