Ngày 20-11, giữa những lời chúc và những bó hoa dành tặng thầy cô, chợt ngẫm đến điều bền bỉ hơn một ngày lễ: vị trí của người thầy trong đời sống dân tộc. Truyền thống tôn sư trọng đạo được gìn giữ qua nhiều thế hệ bởi người Việt hiểu rằng, để mỗi con người trưởng thành, bên cạnh công sinh thành luôn có công dạy dỗ. Trong ký ức mỗi người, có những bài học, những lời động viên của thầy cô đi theo suốt cuộc đời.
Sự kính trọng ấy cũng gửi gắm một niềm tin lớn. Nhân dân mong nhà giáo có tri thức, có nhân cách, biết yêu thương và đối xử công bằng với học trò. Xã hội mong giáo dục giúp con người sống tử tế, có năng lực làm việc, biết chịu trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.
Nghề giáo hôm nay đang đứng trước nhiều thử thách. Tri thức thay đổi nhanh, công nghệ mở rộng khả năng học tập và đặt ra yêu cầu mới về phương pháp giảng dạy. Mỗi lời nói, cách ứng xử của giáo viên cũng có thể chịu sự phán xét tức thời trên mạng xã hội, có lúc trước khi sự việc được xác minh đầy đủ. Có những áp lực tất yếu của một nghề đòi hỏi trách nhiệm cao. Nhưng cũng có những áp lực bắt nguồn từ bất cập quản lý: báo cáo trùng lặp, hồ sơ phục vụ kiểm tra, chỉ tiêu thành tích, nhiệm vụ ngoài chuyên môn. Khi giáo viên dành nhiều thời gian cho những sự vụ này, thời gian chuẩn bị bài và quan tâm đến từng học sinh sẽ bị thu hẹp. Tôn vinh nghề giáo nên song hành trách nhiệm bảo đảm để thầy cô có thể yên tâm sống bằng nghề, phát triển chuyên môn và giữ gìn lòng tự trọng nghề nghiệp.
Luật Nhà giáo được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng về vị thế, quyền, nghĩa vụ và chính sách đối với nhà giáo. Điều quan trọng hơn là, giá trị của chính sách được thể hiện trong thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển thực tế của thầy cô.
Chính sách dành cho nhà giáo đã được cải thiện hơn rất nhiều, vẫn nên tiếp tục rà soát, tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chế độ tiền lương, phụ cấp, tuyển dụng, sử dụng và bồi dưỡng nhà giáo. Chính sách sẽ tính đến đặc thù từng cấp học, địa bàn, nhất là giáo viên mầm non, người công tác ở vùng khó khăn. Cùng với đó, giải quyết việc bố trí đội ngũ phù hợp, tránh để thiếu hụt nhân lực kéo dài.
Giảm áp lực hành chính cho thầy cô cũng là một yêu cầu tháo gỡ. Mỗi loại hồ sơ, mỗi cuộc thi, mỗi đợt vận động được xem xét về sự cần thiết và hiệu quả giáo dục. Việc đánh giá nhà trường và giáo viên chú trọng sự tiến bộ thực chất của học sinh, hạn chế khả năng thầy cô chạy theo những con số báo cáo đẹp.
Bảo vệ nhà giáo đồng thời đòi hỏi giữ nghiêm chuẩn mực nghề nghiệp. Những hành vi bạo lực, xúc phạm học sinh, vi phạm đạo đức sẽ được xử lý nghiêm minh. Giáo viên bị đe dọa, xúc phạm hoặc quy kết thiếu căn cứ, phải được bảo vệ kịp thời.
Ngày 20-11 nhắc chúng ta nói lời biết ơn và cũng nhắc người có trách nhiệm phải hành động. Mong sự tri ân sẽ hiện diện suốt năm học: trong một chính sách được thực hiện đầy đủ, một thủ tục được cắt bỏ, một khó khăn được giải quyết đến cùng, để mỗi người thầy bước vào lớp với tâm thế vững vàng, dành được nhiều nhất trí tuệ và tình thương cho học trò. Đó không chỉ là mong muốn của mỗi một giáo viên, đó cũng là tình cảm quý trọng, sự tri ân sâu sắc mà xã hội, toàn thể nhân dân luôn dành cho các nhà giáo.
NGUYỄN THỊ VIỆT NGA
Đại biểu Quốc hội