Tiếp nối mạch nguồn văn hóa dân tộc

Lần đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam (ngày 24-11) được tổ chức trên phạm vi toàn quốc. Tròn 80 năm sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24-11-1946), việc dành một ngày nghỉ hưởng nguyên lương để toàn dân hướng về văn hóa mang ý nghĩa tri ân quá khứ, đồng thời tạo cơ hội để các thế hệ, nhất là người trẻ, tiếp cận và lan tỏa những giá trị làm nên bản sắc dân tộc.

Không khí chuẩn bị cho ngày hội đang lan tỏa khắp mọi miền đất nước với hàng trăm hoạt động hưởng ứng. Nhiều di tích, bảo tàng, điểm tham quan văn hóa, lịch sử và danh lam thắng cảnh mở cửa miễn phí, tạo điều kiện để người dân khám phá, trải nghiệm.

trienlam.jpg
Đại biểu tham quan tại Triển lãm ảnh “Sài Gòn - Dấu ấn di sản, lan tỏa giá trị văn hóa”. Ảnh: QUỲNH YÊN

Từ chương trình nghệ thuật, triển lãm đến hoạt động tìm hiểu di sản, các ngày hội đều có nhiều hình thức thể hiện để công chúng dù ở lứa tuổi nào cũng đều có thể tham gia. Đặc biệt, những cơ hội tiếp cận ấy cho thấy mối quan hệ giữa người trẻ với các giá trị truyền thống đang có nhiều thay đổi.

Từng có ý kiến lo ngại nhịp sống số và các hình thức giải trí mới sẽ khiến người trẻ xa dần di sản. Nhưng thực tế, nhiều bạn trẻ đang chủ động tìm đến các không gian văn hóa, tham gia hoạt động trải nghiệm, dùng mạng xã hội để kể và chia sẻ những câu chuyện về lịch sử, văn hóa dân tộc.

Người trẻ hôm nay đã không còn đơn thuần chỉ tiếp nhận mà đang góp phần đưa các giá trị truyền thống đến gần cộng đồng. Những hoạt động phục dựng, cách tân Việt phục; kết hợp chèo, xẩm, quan họ với rap, nhạc điện tử (EDM); sáng tạo phim ảnh, trò chơi điện tử từ chất liệu lịch sử, văn hóa… cho thấy truyền thống có thể được tiếp nối bằng những hình thức mới.

Qua các sản phẩm sáng tạo và chia sẻ trên nền tảng số, các giá trị văn hóa đã đến với công chúng rộng rãi hơn. Sự gắn bó với truyền thống còn thể hiện qua những việc làm cụ thể: người trẻ tìm hiểu lịch sử để sáng tạo nội dung; mặc Việt phục khi tham quan di tích, học nghề truyền thống; tham gia dự án bảo tồn hoặc đưa chất liệu dân gian vào sản phẩm nghệ thuật... Tất cả đã góp phần đưa văn hóa hiện diện gần hơn trong đời sống thường ngày.

Những sáng tạo dựa trên chất liệu truyền thống cũng mở ra cơ hội phát triển công nghiệp văn hóa và các dự án khởi nghiệp. Truyện dân gian có thể trở thành chất liệu cho phim hoạt hình, truyện tranh; họa tiết truyền thống đi vào thiết kế thời trang; làng nghề phát triển sản phẩm trải nghiệm gắn với công nghiệp du lịch; di sản được số hóa phục vụ giáo dục và quảng bá văn hóa địa phương. Những sản phẩm có chất lượng vừa góp phần giới thiệu văn hóa vừa tạo ra giá trị kinh tế và việc làm.

Tuy nhiên, khai thác di sản văn hóa cần đi cùng sáng tạo, bảo vệ bản quyền và tôn trọng cộng đồng nắm giữ di sản. Nếu chỉ sử dụng hình thức bên ngoài hoặc chạy theo thị hiếu nhất thời thì giá trị văn hóa khó được duy trì lâu dài.

Phát triển thị trường văn hóa phải gắn với trách nhiệm gìn giữ bản sắc, tiếp tục tháo gỡ những rào cản trong tiếp cận văn hóa. Miễn, giảm phí giúp người dân dễ dàng đến với bảo tàng, nhà hát, di tích..., nhưng cần thêm những trải nghiệm hấp dẫn, thuận tiện để giữ chân khán giả, khách tham quan như đổi mới cách giới thiệu, tăng hoạt động tương tác, mở rộng không gian thực hành, tạo điều kiện để người trẻ tham gia sáng tạo. Nhà trường, gia đình và cộng đồng cũng duy trì các hoạt động tìm hiểu, thực hành văn hóa.

Việc tạo điều kiện cho người trẻ tiếp cận văn hóa còn có ý nghĩa trong hình thành bản lĩnh trước những luồng thông tin và xu hướng văn hóa đa dạng. Hiểu biết về lịch sử, truyền thống và bản sắc dân tộc giúp người trẻ tiếp nhận những giá trị mới một cách chủ động, có chọn lọc. Bản lĩnh văn hóa nhờ đó được hình thành từ tri thức, trải nghiệm và sự gắn bó với những giá trị của dân tộc.

Giá trị của Ngày Văn hóa Việt Nam không dừng ở một ngày nghỉ hay hàng trăm hoạt động hưởng ứng. Điều quan trọng, sau ngày 24-11, người trẻ có thêm lý do để trở lại bảo tàng, tìm hiểu nghệ thuật truyền thống, lựa chọn sản phẩm sáng tạo hay tham gia gìn giữ di sản. Khi văn hóa hiện diện trong đời sống hàng ngày, "phù sa" văn hóa tiếp tục được bồi đắp qua từng thế hệ.

TS ĐẶNG VŨ CẢNH LINH
Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Tin cùng chuyên mục