Lần đầu tiên, khát vọng xây dựng thành phố trở thành một đô thị toàn cầu được đặt trong một hệ thống định hướng thống nhất: Nghị quyết 09-NQ/TW xác lập tầm nhìn phát triển trong kỷ nguyên mới; Kết luận 112-KL/TW cụ thể hóa bằng quy hoạch tổng thể với tầm nhìn 100 năm; Luật Phát triển đô thị tạo hành lang thể chế để hiện thực hóa những mục tiêu đó.
Điều đáng chú ý là 3 văn kiện đều không chỉ nói về tăng trưởng kinh tế. Điểm gặp nhau nằm ở mục tiêu nâng cao chất lượng sống và năng lực cạnh tranh quốc tế. Đó cũng là tiêu chí cốt lõi của một thành phố toàn cầu đáng sống.
Trong nhiều thập niên, không ít đô thị xem những tòa nhà cao tầng, những khu thương mại sầm uất hay quy mô kinh tế là biểu tượng thành công. Nhưng thực tiễn quốc tế cho thấy những thành phố được người dân và chuyên gia toàn cầu lựa chọn nhiều nhất để sinh sống thường không phải là nơi có nhiều cao ốc nhất, mà là những nơi có môi trường sống tốt, giao thông hiệu quả, không gian công cộng hấp dẫn, giáo dục chất lượng, môi trường an toàn và cơ hội phát triển cho mọi tầng lớp dân cư.
Ngày nay, những đô thị cạnh tranh với nhau không chỉ để thu hút vốn đầu tư mà còn để thu hút nhân tài. Chỉ số hạnh phúc đô thị vì thế ngày càng trở thành một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.
Chính trong bối cảnh đó, mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và có năng lực cạnh tranh toàn cầu mang ý nghĩa lớn hơn nhiều so với một mục tiêu kinh tế đơn thuần.
Từ góc nhìn quy hoạch, đây là sự chuyển đổi quan trọng về tư duy phát triển. Thành phố không còn được nhìn như một thực thể hành chính đơn lẻ mà là một hệ sinh thái đô thị tổng hợp, nơi kinh tế, xã hội, văn hóa, môi trường và công nghệ cùng tương tác để tạo ra giá trị.
Thành phố sẽ tiếp tục cụ thể hóa cách tiếp cận này bằng định hướng phát triển không gian đa tầng, đa cực với tầm nhìn 100 năm. Đây là hướng đi phù hợp với kinh nghiệm của nhiều siêu đô thị thành công trên thế giới. Trước đây, khi mọi hoạt động đều tập trung vào một khu trung tâm duy nhất, đô thị thường đối mặt với ùn tắc giao thông, chi phí sinh hoạt tăng cao, áp lực hạ tầng và sự suy giảm chất lượng sống.
Sắp tới, mô hình đa cực, đa trung tâm cho phép hình thành nhiều trung tâm việc làm, dịch vụ, nghiên cứu, giáo dục và văn hóa, với bản sắc đa dạng, tạo điều kiện để người dân có nhiều lựa chọn tiếp cận cơ hội ngay gần nơi ở của mình.
Một thành phố đáng sống phải là nơi mỗi khu vực đều có bản sắc riêng, có động lực phát triển riêng và tiện ích xã hội tại chỗ, nhưng vẫn được kết nối hiệu quả với nhau bằng hệ thống giao thông hiện đại.
Vì vậy, việc phát triển mạng lưới metro, giao thông công cộng khối lượng lớn, công viên ven sông, hành lang xanh, không gian đi bộ và hệ thống tiện ích cộng đồng trong bán kính tiếp cận thuận tiện của cư dân là những yếu tố tạo nên giá trị sống và bản sắc đô thị lâu dài. Tất nhiên, tầm nhìn sẽ khó trở thành hiện thực nếu không có nền tảng thể chế phù hợp.
Ở góc độ đó, Luật Phát triển đô thị đóng vai trò như cây cầu nối giữa quy hoạch và hành động. Việc tăng cường phân quyền, thúc đẩy hợp tác công tư, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng và nâng cao năng lực quản trị sẽ là những điều kiện quan trọng để biến tầm nhìn thành hiện thực.
Giá trị lớn nhất của tầm nhìn 100 năm không nằm ở những ý tưởng dự báo về cuộc sống tương lai, mà là sự quan tâm giữ gìn di sản cho trăm năm về sau và ý thức để dành quỹ đất và tài nguyên cho thế hệ mai sau.
Nếu lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng sống làm mục tiêu và lấy quản trị hiện đại làm động lực, siêu đô thị TPHCM hoàn toàn có thể trở thành một đô thị toàn cầu có bản sắc riêng.
Và khi đó, thành công sẽ không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn bằng mức độ hạnh phúc của người dân và sức hấp dẫn của thành phố đối với các thế hệ tương lai.
