Cứ sau mỗi kỳ Đại hội Thể thao toàn quốc, bảng tổng sắp huy chương lại trở thành tâm điểm chú ý. Những địa phương dẫn đầu được ghi nhận, các vận động viên xuất sắc được vinh danh. Điều đó dễ hiểu bởi thể thao thành tích cao luôn gắn với khát vọng chiến thắng. Tuy nhiên, khi mục tiêu vươn tầm Olympic ngày càng được chú trọng, số lượng HCV chưa thể phản ánh đầy đủ sức mạnh và hiệu quả đầu tư của một nền thể thao.
Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X quy tụ 36 đoàn tranh tài ở 48 môn với 973 nội dung. Quy mô ấy tạo cơ hội để các địa phương kiểm chứng thành quả đào tạo sau chu kỳ 4 năm nhưng cũng đặt ra vấn đề về sự khác biệt giữa chương trình thi đấu trong nước và Olympic.
Đơn cử môn cử tạ, Đại hội Thể thao toàn quốc năm nay có 30 nội dung tranh huy chương, trong khi Olympic Los Angeles 2028 chỉ có 12 nội dung. Điều đó có nghĩa một vận động viên có thể giành nhiều HCV quốc gia nhưng chưa chắc đủ khả năng cạnh tranh ở hạng cân Olympic. Tương tự, môn bắn súng có 51 nội dung trong khi Olympic Los Angeles 2028 chỉ tổ chức 15 nội dung.
Trong quá trình xây dựng đề án đăng cai Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X, TPHCM từng đặt vấn đề đánh giá sâu hơn thành tích ở các nội dung Olympic bên cạnh bảng tổng sắp huy chương chung. Đây là góc nhìn đáng quan tâm khi thể thao Việt Nam đang hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh tại các đấu trường lớn.
Bảng tổng sắp huy chương vẫn là thước đo quan trọng để ghi nhận thành tích của các địa phương. Tuy nhiên, nếu kết quả Đại hội Thể thao toàn quốc được phân tích thêm theo nhóm nội dung Olympic, giới chuyên môn sẽ có cơ sở đánh giá sát hơn chất lượng đào tạo, mức độ tiến bộ của vận động viên và triển vọng cạnh tranh quốc tế. Cách tiếp cận này cũng giúp nhận diện những địa phương có đóng góp nổi bật cho thể thao đỉnh cao, từ đó định hướng đầu tư phù hợp trong các chu kỳ tiếp theo.
Tất nhiên, ưu tiên Olympic không có nghĩa xem nhẹ các môn thể thao khác. Những môn thế mạnh ASIAD, thể thao truyền thống và phong trào vẫn giữ vai trò riêng. Điều cần thiết là xác định mục tiêu đầu tư và xây dựng thước đo phù hợp với từng nhóm môn thay vì dùng một bảng huy chương để đánh giá tất cả.
Vì thế, bên cạnh HCV và thứ hạng, Đại hội Thể thao toàn quốc cần được đánh giá qua số kỷ lục, mức tiến bộ chuyên môn, khoảng cách với chuẩn quốc tế và những tài năng đủ khả năng phát triển lên đội tuyển quốc gia. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn những nội dung trọng điểm, xây dựng kế hoạch đào tạo trong hai năm, bốn năm tiếp theo.
Với các địa phương, cuộc đua huy chương vẫn cần thiết để tạo động lực cạnh tranh. Nhưng ở tầm chiến lược, hiệu quả đầu tư phải được nhìn nhận qua khả năng đào tạo vận động viên đủ sức bước ra những đấu trường lớn. Điều đó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa địa phương, đội tuyển quốc gia và đội ngũ huấn luyện cùng trách nhiệm theo dõi sự trưởng thành của tài năng sau đại hội.
Đại hội Thể thao toàn quốc cần những nhà vô địch nhưng thể thao Việt Nam còn cần những vận động viên đủ sức cạnh tranh ở ASIAD và Olympic. Huy chương ghi nhận thành công của một cuộc tranh tài, còn khả năng vươn tới trình độ thế giới mới phản ánh giá trị lâu dài của quá trình đầu tư, đào tạo.
NGUYỄN NAM NHÂN
Phó Giám đốc Sở VH-TT TPHCM
