Trong bối cảnh đất nước cần tăng tốc phát triển, việc kiểm soát chặt chẽ quyền lực phải đi đôi với tạo điều kiện để bộ máy chủ động quyết định, hành động kịp thời. Vì vậy, việc đổi mới công tác thanh tra góp phần đáp ứng đồng thời hai yêu cầu ấy.
Điểm nổi bật của Nghị quyết 32-NQ/TW ngày 6-11-2026 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới là định hướng thanh tra dựa trên dữ liệu và quản trị rủi ro, tăng cường phòng ngừa, cảnh báo sớm, phát hiện những vấn đề mang tính hệ thống.
Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực thanh tra vào những lĩnh vực có nguy cơ cao, những khâu có thể gây tổn thất lớn. Một cảnh báo kịp thời có thể ngăn chặn thất thoát, lãng phí nguồn lực và bảo vệ những cơ hội phát triển.
Sâu xa hơn, công tác thanh tra còn giúp nhận diện những bất cập trong quá trình vận hành bộ máy, từ đó kiến nghị khắc phục. Chẳng hạn, khi nhiều cơ quan cùng vướng một thủ tục, nhiều dự án cùng ách tắc ở một khâu, thanh tra cần làm rõ nguyên nhân, xem xét cả quy trình, việc phân định thẩm quyền và điều kiện thực thi.
Cùng với xử lý trách nhiệm cá nhân, thanh tra cần kiến nghị khắc phục những bất cập về cơ chế, chính sách nhằm ngăn ngừa sai phạm tái diễn. Khi một điểm nghẽn được tháo gỡ tận gốc, hiệu quả mang lại không chỉ giới hạn trong phạm vi một cuộc thanh tra mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cả bộ máy. Đặc biệt đáng chú ý là yêu cầu phân biệt vi phạm với rủi ro hợp lý trong đổi mới sáng tạo.
Muốn phân biệt đúng, cần xem xét thẩm quyền, căn cứ pháp lý, điều kiện thực tế tại thời điểm ra quyết định, mức độ rủi ro được dự liệu và động cơ của người thực thi. Không thể chỉ căn cứ vào kết quả không đạt mục tiêu để quy kết vi phạm. Sự công bằng trong đánh giá sẽ góp phần giữ vững kỷ cương, đồng thời bảo vệ tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Với TPHCM, yêu cầu ấy càng thiết thực khi thành phố đang triển khai nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt là Luật Phát triển đô thị. Thẩm quyền được mở rộng đòi hỏi năng lực quản lý, giám sát và kiểm soát quyền lực tương xứng.
Cơ quan thanh tra cần nắm chắc các cơ chế mới để phân biệt việc thực thi đúng thẩm quyền, sai sót trong quá trình triển khai với hành vi cố ý lợi dụng chính sách để trục lợi.
Nhằm kiểm soát quyền lực, tạo cơ sở bảo vệ người thực thi đúng chức trách, ngay từ khi triển khai cơ chế, chính sách, các cơ quan cần xác lập, lưu giữ đầy đủ căn cứ lựa chọn phương án, kết quả đánh giá rủi ro và trách nhiệm của từng chủ thể. Trong những lĩnh vực như đất đai, đầu tư, quản lý tài sản công..., năng lực dự báo, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường cần được chú trọng.
Dữ liệu về tiến độ, giải ngân, điều chỉnh dự án hay tình trạng sử dụng đất có thể giúp nhận diện những vấn đề cần kiểm tra, xác minh. Cảnh báo kịp thời sẽ tạo cơ hội chấn chỉnh trước khi sai sót kéo dài, gây hậu quả lớn. Tuy nhiên, cơ quan quản lý phải chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, không thể chờ thanh tra làm thay.
Một yêu cầu khác là giảm tình trạng thanh tra, kiểm tra trùng lặp, chồng chéo. Việc phối hợp xây dựng kế hoạch, chia sẻ thông tin và khai thác dữ liệu giúp tập trung thời gian, nguồn lực vào những lĩnh vực, đối tượng cần thanh tra.
Với doanh nghiệp tuân thủ tốt, tính ổn định và khả năng dự báo trong thực thi chính sách là điều kiện quan trọng để yên tâm đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Kiểm soát hiệu quả cũng góp phần cải thiện môi trường kinh doanh.
Kết luận thanh tra phải dẫn đến những chuyển biến có thể kiểm chứng: tài sản được thu hồi, bất cập được khắc phục, trách nhiệm được xử lý rõ ràng và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn.
Nghị quyết 32-NQ/TW đã đặt trọng tâm đánh giá vào những kết quả thực chất. Đổi mới công tác thanh tra vì thế vừa giữ vững kỷ cương, vừa tạo điều kiện để cán bộ chủ động, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, góp phần đưa các cơ chế, chính sách phát triển vào cuộc sống, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.
