Ngày 23-1, Trường Đại học Luật TPHCM phối hợp với TAND Khu vực 7 (TPHCM) tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Hoàn thiện thể chế - nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực”.
Phát biểu khai mạc, hội thảo TS Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, cho biết hội thảo tập trung vào hai trụ cột gồm hoàn thiện thể chế để nâng cao chất lượng giải quyết án dân sự, đồng thời tận dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, nhằm giảm áp lực công việc ngày càng gia tăng tại các TAND khu vực. Theo ông, việc kết hợp cải cách thể chế với chuyển đổi số sẽ giúp Tòa án thực hiện tốt hơn vai trò trung tâm trong hoạt động xét xử.
Từ thực tiễn điều hành, ThS Nguyễn Văn Bình, Chánh án TAND Khu vực 7 TPHCM, cho rằng cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, số lượng và tính chất các vụ việc dân sự ngày càng gia tăng, đa dạng và phức tạp hơn. Dù hệ thống TAND, đặc biệt là các TAND khu vực, đã có nhiều nỗ lực đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động, song vẫn còn không ít khó khăn về thể chế pháp luật, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và hạ tầng phục vụ xét xử.
TS Nguyễn Mai Trâm, Thẩm phán, Phó Chánh Văn phòng TAND TPHCM, chỉ ra hàng loạt áp lực cụ thể mà TAND khu vực đang phải đối mặt. Trong đó, có sự gia tăng đột biến về số lượng án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại khi thẩm quyền được mở rộng; bài toán về cơ sở vật chất trong quá trình sáp nhập các đơn vị; và quan trọng hơn là yêu cầu thích nghi về tâm lý, trình độ của đội ngũ thẩm phán khi chuyển sang mô hình quản trị tòa án mới.
Trong bối cảnh Tòa án điện tử đang trở thành xu hướng toàn cầu, ThS, NCS Huỳnh Ngọc Tuân, Thẩm phán TAND Khu vực 1, nhấn mạnh AI không thể thay thế con người trong việc ra phán quyết, nhưng là công cụ quan trọng giúp Thẩm phán giảm tải các công việc thủ công. Từ thực tiễn triển khai tại hệ thống TAND Việt Nam, đặc biệt ở TAND Khu vực 1 TPHCM, ông cho biết AI có thể hỗ trợ quản lý hồ sơ điện tử, phân tích dữ liệu án, nghiên cứu pháp luật, dự báo rủi ro tố tụng và hỗ trợ ra quyết định tố tụng.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ thông minh, không thay thế vai trò trung tâm và trách nhiệm pháp lý của thẩm phán. Cùng với đó là những rủi ro về sai lệch thuật toán, thiên lệch dữ liệu và bảo mật thông tin tư pháp. Trên cơ sở đó, ông đề xuất cần sớm xây dựng khung pháp lý về AI trong tư pháp, chuẩn hóa dữ liệu xét xử, đào tạo kỹ năng số cho thẩm phán và thiết lập cơ chế giám sát việc sử dụng AI.
Đồng quan điểm đó, một số đại biểu cũng nêu thực tế rằng việc thu thập, bảo quản và đánh giá chứng cứ điện tử tại TAND khu vực hiện nay vẫn còn nhiều lúng túng do thiếu phương tiện kỹ thuật và quy trình chuẩn. Đặc biệt, sự xuất hiện của công nghệ deepfake (giả mạo âm thanh, hình ảnh) đang đặt ra thách thức chưa từng có cho công tác giám định tư pháp, đòi hỏi sớm ban hành quy chế riêng về chứng cứ điện tử và tăng cường đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ Thẩm phán.
Theo ban tổ chức, các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, đúc kết thành bản kiến nghị gửi TAND Tối cao, nhằm góp phần hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả hoạt động của TAND khu vực trong giai đoạn mới.
