Đổi mới tuyên truyền pháp luật từ cơ sở

Gần dân, hiệu quả

Đầu tháng 9, ông Ngô Xuân Dũng đến Tổ tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý miễn phí phường Xóm Chiếu để tìm hiểu thủ tục khai nhận di sản thừa kế. Luật gia Trương Thanh Lâm trực tiếp hướng dẫn ông chuẩn bị hồ sơ, từ giấy tờ liên quan người để lại di sản đến giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân, giấy tờ tùy thân. Ông Dũng đánh giá cao mô hình trợ giúp pháp lý miễn phí của phường vì nhờ đó, người dân được giải thích cặn kẽ, dễ hiểu.

Còn bà Đào Thị Hạnh biết đến tổ tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý miễn phí của phường qua các buổi tuyên truyền, phổ biến pháp luật tại khu phố và đã chủ động tìm đến nhờ tư vấn về thủ tục giải quyết tranh chấp di sản thừa kế. Sau khi xem xét hồ sơ, thành viên tổ tư vấn giải thích để bà biết quy trình khởi kiện, hòa giải và thời hạn nộp đơn tại tòa án.

Theo luật gia Trương Thanh Lâm, người dân thường tìm đến tổ tư vấn để được hướng dẫn thủ tục pháp lý về nhà đất, hôn nhân và gia đình, vay vốn, tranh chấp tài sản... Các thành viên tổ tư vấn vừa tháo gỡ những vướng mắc cụ thể, vừa giải thích quy định của pháp luật theo cách dễ hiểu nhất, giúp người dân nắm rõ và biết cách xử lý.

Bà Giang Hải Yến, chuyên viên Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Xóm Chiếu, cho biết, Tổ tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý miễn phí hoạt động từ tháng 8-2025, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tổ có 7 thành viên, luân phiên trực vào thứ hai, tư, sáu hàng tuần. Đến nay, tổ đã tổ chức 3 hội nghị tuyên truyền pháp luật, tư vấn cho hơn 570 trường hợp và trợ giúp pháp lý cho 10 trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Tại phường Thủ Đức, điểm tư vấn pháp luật miễn phí do Đoàn Thanh niên phường phối hợp Đoàn Thanh niên Đoàn Luật sư TPHCM thực hiện cũng duy trì hoạt động vào thứ năm hàng tuần. Sau hơn một năm triển khai, điểm tư vấn đã tổ chức hơn 160 buổi, hỗ trợ hơn 1.200 lượt người.

Bên cạnh hoạt động tại các điểm tư vấn pháp luật cố định, các tổ tư vấn còn đến từng khu dân cư, phối hợp giải quyết những mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh trong cộng đồng.

Theo ông Phan Ngọc Phát, Phó Chủ tịch UBND phường Chợ Quán, các hòa giải viên phân tích thấu tình đạt lý từng vụ việc, giúp các bên tháo gỡ bất đồng và giải thích quy định pháp luật liên quan, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của các bên.

Nhiều cách thức phổ biến dễ hiểu, dễ nhớ

Thời gian qua, nhiều địa phương tại TPHCM phối hợp tổ chức các phiên tòa giả định, tái hiện những vụ việc cụ thể để người xem dễ hiểu, dễ nhớ các quy định của pháp luật. Tháng 7-2026, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Bình Thạnh tổ chức phiên tòa giả định về phòng, chống bạo lực gia đình, sân khấu hóa một vụ án có thật. Sau khi theo dõi phiên tòa, ông Nguyễn Xuân Hải chia sẻ, phiên tòa giả định giúp ông hiểu rõ hơn hậu quả của bạo lực gia đình và tự nhắc bản thân luôn bình tĩnh khi giải quyết các mâu thuẫn nhỏ trong cuộc sống.

Bà Hoàng Mai Quỳnh Hoa, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Bình Thạnh, cho rằng, trong bối cảnh AI và các nền tảng video ngắn đang trở thành kênh tiếp cận thông tin chủ yếu của người dân, phiên tòa giả định vẫn giữ vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Việc tái hiện một vụ án thông qua phiên tòa giả định sinh động giúp người xem nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Hình thức phiên tòa giả định cũng được Đoàn phường Thủ Đức phối hợp Đoàn Thanh niên Đoàn Luật sư TPHCM tổ chức tại 4 trường THPT, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, tuyên truyền pháp luật cho hơn 5.000 đoàn viên, thanh niên.

Bên cạnh đó, hình thức xét xử lưu động cũng được địa phương áp dụng trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân. Cuối tháng 7, UBND xã Tân Nhựt đã phối hợp TAND khu vực 10 - TPHCM mở phiên tòa xét xử lưu động 2 vụ án về ma túy tại trường học nhằm tuyên truyền về phòng, chống ma túy đến các em học sinh và đối tượng quản lý sau cai nghiện, người đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế tại địa phương.

Anh Dương Bảo Minh (ngụ xã Tân Nhựt) lần đầu trực tiếp xem một phiên xét xử, bày tỏ, việc tuyên truyền trực quan giúp người xem hiểu rõ hơn hậu quả, chế tài đối với hành vi phạm tội về ma túy, từ đó nâng cao ý thức của người dân trong phòng ngừa, tránh xa tệ nạn.