Hồi sinh rừng san hô ở Côn Đảo

Niềm vui dưới làn nước xanh

Hiện tượng san hô bị tẩy trắng trên diện rộng ở vùng biển Côn Đảo diễn ra mạnh vào năm 2024, do nhiệt độ nước biển tăng cao. Kết quả khảo sát khi đó cho thấy tại nhiều khu vực như Đầm Tre, Hòn Tài, Bãi Cát Lớn..., tỷ lệ san hô chết ở vùng nước nông lên tới 80%-90%. Hiện tượng tẩy trắng từng xảy ra vào các năm 1998, 2010, 2016 và 2019, nhưng đợt tẩy trắng vào năm 2024 được xem là nghiêm trọng nhất do nắng nóng bất thường kéo dài.

Trước thực trạng này, dưới sự hỗ trợ của đội ngũ chuyên gia, VQG Côn Đảo đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phục hồi san hô. Cuối tháng 6-2026, trong chuyến khảo sát tại khu vực hòn Bảy Cạnh (đặc khu Côn Đảo, TPHCM), các chuyên gia đã ghi nhận nhiều tín hiệu khả quan về sự phục hồi của hệ sinh thái biển Côn Đảo.

Trực tiếp lặn kiểm tra các rạn san hô, TS Võ Sĩ Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học, không giấu được niềm vui: “San hô phục hồi rồi!”. Theo ghi nhận của đoàn khảo sát, nhiều tập đoàn san hô từng bị tẩy trắng trong đợt nước biển nóng vào năm 2024 đã dần lấy lại màu sắc tự nhiên. Xen giữa những rạn san hô cũ là san hô non đang bám nền đá để phát triển, kéo theo sự trở lại của nhiều loài cá rạn như cá thia xanh, cá bướm, cá mó...

Kiên trì bảo tồn để hệ sinh thái hồi sinh

Ông Nguyễn Văn Trà, Trưởng Phòng Bảo tồn và Hợp tác quốc tế - VQG Côn Đảo, cho biết, đơn vị đang duy trì chương trình giám sát định kỳ tại 21 điểm cố định nhằm theo dõi sức khỏe các rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn và quan trắc, đánh giá chất lượng môi trường nước biển. VQG Côn Đảo cũng xây dựng vườn ươm san hô để chủ động nguồn giống phục vụ công tác phục hồi.

Trong giai đoạn 2026-2030, VQG Côn Đảo đặt mục tiêu phục hồi từ 5-10ha rạn san hô bị suy thoái, ít có khả năng tái tạo tự nhiên bằng nguồn vốn sự nghiệp và xã hội hóa; trồng khoảng 10ha rừng ngập mặn nhằm hạn chế sạt lở bờ biển; kiểm soát, diệt trừ các loài sinh vật gây hại và thả bổ sung giống thủy sản. Bên cạnh đó, lực lượng kiểm lâm tăng cường tuần tra, kiểm soát để ngăn chặn các hành vi khai thác trái phép trong vùng bảo tồn. Đại diện Trạm Kiểm lâm cơ động cho hay, cán bộ kiểm lâm thường xuyên bám biển bởi chỉ vài giờ khai thác trái phép cũng có thể phá hủy những rạn san hô phải mất hàng chục năm mới hình thành.

Trong giai đoạn 2026-2030, VQG Côn Đảo tiếp tục duy trì 7 trạm bảo tồn tại các đảo trọng điểm như Bảy Cạnh, hòn Cau, hòn Bà, hòn Tài, Đầm Tre để giám sát, phát hiện và xử lý các hành vi xâm hại hệ sinh thái biển. Lực lượng chức năng dự kiến tổ chức khoảng 2.700 lượt tuần tra trên biển và ven bờ nhằm tăng cường năng lực bảo vệ hơn 14.000ha mặt nước khu bảo tồn.

Cùng với lực lượng chức năng, cộng đồng địa phương cũng là lực lượng quan trọng trong công tác bảo tồn hệ sinh thái biển. Ông Nguyễn Hải Dương, một ngư dân ở Côn Đảo, chia sẻ, nhận thức của người dân đã thay đổi rõ rệt so với trước. Người dân hiểu rằng bảo vệ san hô cũng chính là bảo vệ nguồn lợi thủy sản và sinh kế lâu dài. Khi phát hiện tàu lạ xâm nhập vùng bảo tồn, nhiều ngư dân chủ động báo ngay cho lực lượng chức năng.

Mỗi năm, hàng trăm ngàn du khách đến Côn Đảo tham quan, nghỉ dưỡng. Nhiều người tham gia các tour lặn biển để khám phá hệ sinh thái dưới nước. Lượng khách ngày càng đông đồng nghĩa mỗi chiếc neo tàu, mỗi bước chân dưới đáy biển hay một hành động vô ý đều có thể để lại dấu vết trên những rạn san hô mong manh. Vì vậy, thay vì áp dụng các biện pháp ngăn cấm, Côn Đảo lựa chọn quản lý chặt chẽ hơn: hoạt động tại các khu vực bảo tồn được giám sát thường xuyên, việc lặn biển và neo đậu tàu thuyền được kiểm soát, các lực lượng thường xuyên duy trì tuần tra trên biển.