Luật Phát triển đô thị: Mạnh dạn phân quyền đi kèm với kiểm soát chặt chẽ

"Mở không gian lớn" cho các đô thị

Ủng hộ chủ trương phân quyền mạnh mẽ để tạo động lực phát triển, nhưng đi kèm với đó phải là các cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo vệ nguồn lực công, ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhấn mạnh, khi trao quyền càng mạnh thì luật pháp phải quy định rõ 3 yêu cầu về kiểm soát quyền lực. Đó là xác định rõ phạm vi và giới hạn mà các cơ quan, cá nhân được phép thực hiện trong thẩm quyền mới được giao; quy định cụ thể trách nhiệm pháp lý và cá nhân của người đưa ra quyết định; có hệ thống giám sát, kiểm tra không phụ thuộc vào cơ quan được trao quyền để đảm bảo mọi quyết định đều minh bạch và đúng pháp luật.

ĐB Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất bổ sung "khóa kiểm soát" trong tháo gỡ dự án chậm triển khai bằng cách rà soát đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và thẩm định liên ngành đối với các dự án có giá trị tài sản công lớn.

ĐB Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) đồng tình với việc tăng tính tự chủ của chính quyền đô thị trong quản trị nhân lực, nhưng đề nghị cân nhắc kỹ việc để HĐND thành phố quyết định thu nhập cho người làm việc tại các cơ quan trung ương trên địa bàn. Đại biểu lo ngại điều này có thể ảnh hưởng đến tính thống nhất của chế độ công vụ và tác động đến tính độc lập, khách quan của các cơ quan này.

Bên cạnh đó, theo ĐB Nguyễn Đại Thắng, cần quy định rõ nguyên tắc bảo vệ cán bộ khi họ đã thực hiện đúng quy trình và phạm vi cho phép nhưng vẫn gặp rủi ro do các nguyên nhân khách quan.

Cũng liên quan đến phân cấp, phân quyền, ĐB Trịnh Xuân An (Đồng Nai) chỉ rõ, dự thảo luật trao hơn 150 thẩm quyền cho HĐND thành phố, tạo cho HĐND một "không gian rất lớn" để quyết định chính sách địa phương. Để đảm bảo việc thực thi quyền lực hiệu quả, ĐB đề nghị làm rõ ba mức độ kiểm soát gắn với vai trò của HĐND: kiểm soát trước khi quyết định; kiểm soát trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện.

Tạo hệ sinh thái tài chính thực chất

Quan tâm đến mô hình trung tâm tài chính (IFC) tại TPHCM và Đà Nẵng, ĐB Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh) góp ý, IFC cần được phát triển thành một hệ sinh thái tài chính đủ khả năng kết nối nguồn vốn quốc tế với các nhu cầu vốn trung và dài hạn của các dự án trong nước. Đồng thời cho rằng cơ chế cho IFC tại TPHCM và Đà Nẵng không nhất thiết phải giống nhau, do TPHCM có quy mô kinh tế, thị trường tài chính và hệ sinh thái khởi nghiệp rất lớn.

Cũng về mô hình IFC, ĐB Nguyễn Duy Minh (Đà Nẵng) phân tích, bản thân mô hình như trung tâm tài chính đã là một "ngưỡng sàng lọc rất khắt khe"; chỉ những địa phương có đủ tiềm năng, lợi thế thực sự mới có thể hình thành và vận hành được. Vì vậy, không cần thiết phải quy định thêm điều kiện phải "xin chủ trương của cấp có thẩm quyền" thì mới được áp dụng luật.

Tại phiên thảo luận, đại diện nhiều ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi áp dụng luật cho một số thành phố trực thuộc trung ương chưa được công nhận là đô thị đặc biệt (như Hải Phòng, Đà Nẵng, Bắc Ninh) nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

ĐB Phạm Văn Thịnh (Bắc Ninh) nhận định, quy định hiện tại trong dự thảo luật (tại khoản 3 và khoản 5 của Điều 1) yêu cầu phải có "chủ trương của cấp có thẩm quyền" và Chính phủ quy định phạm vi cụ thể mới được áp dụng sẽ dẫn đến cơ chế "xin - cho", gây chậm trễ trong triển khai và nhấn mạnh tiêu chí "năng lực thực thi" cần được lượng hóa ngay trong luật thay vì chỉ định tính.

Đồng tình với ĐB Phạm Văn Thịnh, ĐB Lê Thị Thu Hà (Quảng Ninh) đề nghị luật hóa các cơ chế mà các thành phố đủ điều kiện được đương nhiên áp dụng (chỉ phần mở rộng mới giao Chính phủ quy định). ĐB Phạm Văn Thịnh cũng đề xuất cho phép các thành phố này được ban hành các thủ tục hành chính để thực hiện nhiệm vụ được phân cấp (điểm a khoản 2 Điều 7 dự thảo), vì nếu không có quyền này thì các chính sách mới sẽ bị vướng khi triển khai thực tế.