Thích ứng với biến đổi khí hậu: Lấy người dân làm trung tâm

SGGP
Hai trạng thái thời tiết “cực đoan” diễn ra liền kề: Sau hạn mặn nghiêm trọng (năm 2016), lại xuất hiện lũ, kèm theo mưa lớn, thời tiết lạnh kéo dài như phát đi cảnh báo về tình trạng biến đổi khí hậu (BĐKH) đang tác động nghiêm trọng đến đời sống của người dân.

Một góc Vườn quốc gia U Minh Thượng - “lá phổi xanh” của ĐBSCL

Một góc Vườn quốc gia U Minh Thượng - “lá phổi xanh” của ĐBSCL

Nhiều hội nghị, hội thảo liên tục được tổ chức để tìm cách giúp ĐBSCL thích ứng với BĐKH. Dù là cách tiếp cận nào, các nhà khoa học đều cho rằng phải lấy người dân làm trung tâm và giúp họ thay đổi tư duy để thích ứng với BĐKH!
“Cuộc cách mạng lần thứ hai”
Hơn 20 năm trước, ĐBSCL liên tục rơi vào cảnh lũ lụt, gây tan hoang nhiều cơ sở hạ tầng. Người dân ĐBSCL luôn nơm nớp, lo âu mỗi khi lũ về. Nhà cửa, đường giao thông, trạm xá, trường học, ruộng lúa… đều bị nước lũ gây thiệt hại nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, Quyết định 99/TTg về Định hướng dài hạn và Kế hoạch 5 năm 1996 - 2000 đối với việc phát triển thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn vùng ĐBSCL do Thủ tướng Võ Văn Kiệt ký ngày 9-2-1996 thật sự đã tạo ra “cuộc cách mạng về cơ sở hạ tầng” cho vùng ĐBSCL. Từ những ý tưởng “né lũ, nắn lũ” và cuối cùng đi đến “chung sống với lũ”. Hàng chục ngàn tỷ đồng được đầu tư vào cơ sở hạ tầng: đường, điện, trạm, trường, đê bao… đã giúp người dân miền châu thổ cuối dòng Mê Công sống chung, thuận hòa với lũ.
Thế nhưng trong 5 năm trở lại đây, câu chuyện nước lũ như “thời xa vắng” và thay vào đó là sự xuất hiện hạn - mặn nghiêm trọng, gây thiệt hại hàng trăm ngàn hécta lúa và hoa màu, đặt hàng triệu người dân vào cảnh thiếu nước ngọt. Dòng người “ly hương” do tác động của BĐKH ở miền châu thổ đã được ghi nhận ở nhiều vùng đất khó.
Trong bối cảnh đó, ngày 17-11-2017, Chính phủ ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP về phát triển bền vững đồng ĐBSCL thích ứng với BĐKH. Quyết định này được xem là “cuộc cách mạng lần thứ hai” để thực thi các biện pháp an sinh cấp bách đối với người dân ĐBSCL trong bối cảnh BĐKH ngày càng khốc liệt. Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH đưa các giải pháp tổng thể.
Cụ thể, về tổ chức không gian lãnh thổ, hình thành các tiểu vùng sinh thái định hướng phát triển kinh tế, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, tổ chức, phát triển hệ thống đô thị và điểm dân cư nông thôn phù hợp với đặc điểm của hệ sinh thái tự nhiên, điều kiện cụ thể của vùng và từng tiểu vùng sinh thái; dành không gian thoát lũ để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân; phát huy tối đa các tiềm năng, lợi thế so sánh của vùng, biến thách thức thành cơ hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là với các nước ASEAN và tiểu vùng sông Mê Công.
Giúp nông dân hòa nhập “cách mạng 4.0”
Lâu nay, các nhà khoa học đã cảnh báo ĐBSCL là 1 trong 3 châu thổ lớn của thế giới bị đe dọa nghiêm trọng nhất bởi BĐKH. Trong khu vực, việc khai thác tài nguyên nước trên thượng nguồn, bao gồm cả chuyển nước sang lưu vực sông khác trong khi nhu cầu về nước ngày càng gia tăng. Tài nguyên nước ĐBSCL đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng. Những vấn đề về suy giảm phù sa, bùn cát, dinh dưỡng về ĐBSCL và suy giảm nguồn lợi thủy sản với kịch bản nào đi chăng nữa đều là xu hướng không thể đảo ngược.
BĐKH và nước biển dâng đến sớm hơn và tác động sâu sắc hơn dự báo. Vấn đề sụt lún đất do các nguyên nhân về cấu trúc địa chất của vùng, các nguyên nhân từ chính chúng ta gây ra như khai thác nước ngầm tập trung hoặc xây dựng kiến trúc hạ tầng tập trung quá mức trên nền đất yếu..., dẫn đến xu thế chung là nhiều khu vực ở ĐBSCL vốn đã thấp, nếu mỗi năm bị lún thêm khoảng 1-2cm nữa thì đến cuối thập niên này phần diện tích bị ngập mặn cũng sẽ tương đương với tác động của BĐKH gây ra!
Các địa phương, các nhà khoa học đang đề xuất nhiều giải pháp để thực hiện Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó có ý kiến cho rằng cần giữ cho châu thổ miền Tây “xanh”.
PGS-TS Đỗ Văn Xê, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng: “Châu thổ miền Tây đã “xanh” từ lâu, chúng ta làm nó mất “xanh”, giờ chúng ta làm nó “xanh” lại”! Trong một thời gian dài, châu thổ ĐBSCL đã đảm đương và hoàn thành trọng trách bảo đảm an ninh lương thực cho cả nước. “Có nhiều dấu hiệu ĐBSCL không còn xanh, mà “đắm mình” trong phân bón và thuốc hóa học. Đó là hệ quả do chúng ta nóng lòng muốn có rất nhiều lương thực. Nông dân chủ yếu trồng lúa, phải sử dụng nhiều nước ngọt. Có lúc, chúng ta đưa nước ngọt xuống vùng mặn để nông dân vùng mặn trồng lúa”, GS-TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trường Trường Đại học Nam Cần Thơ, nhìn nhận.
Trong bối cảnh BĐKH ngày càng gia tăng áp lực, nhiều nhà khoa học vui mừng khi Chính phủ đã có quan điểm giảm diện tích trồng lúa ở vùng sản xuất kém hiệu quả. “Giữ cho châu thổ miền Tây xanh thành công hay không -  nhân vật trung tâm vẫn là nông dân”, GS-TS Võ Tòng Xuân nhận định. Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH có thể nói là bước “khởi động” quan trọng. Thích ứng với BĐKH là câu chuyện dài của người dân ĐBSCL.
“Trước mắt, chúng ta cần giúp nông dân tiếp cận tri thức. Đừng để nông dân sống trong “ốc đảo” khi cuộc cách mạng 4.0 đang diễn ra. Phải có biện pháp hiệu quả để nông dân thay đổi tư duy, tiếp cận tri thức”, ông Lê Minh Hoan, Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp chia sẻ.

VĨNH TƯỜNG

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: mattran

Nhiều mô hình khu dân cư bảo vệ môi trường duy trì bền vững

Ngày 12-1, tại hội nghị tổng kết chương trình phối hợp thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường giai đoạn 2017-2020 do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam và Bộ TN-MT chủ trì, đồng chí Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ TN-MT, cho biết, chương trình phối hợp trên đã đạt được nhiều kết quả tích cực, thu hút đông đảo sự tham gia của cộng đồng.

Thích ứng với biến đổi khí hậu

Nhiều giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu

Theo Sở TN-MT TPHCM, thích ứng với tình hình biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng phức tạp, TPHCM đã và đang triển khai nhiều kế hoạch hành động để ứng phó. Đơn cử như trong lĩnh vực công nghiệp, thành phố thực hiện công tác kiểm toán năng lượng, xây dựng mô hình quản lý năng lượng ở doanh nghiệp có mức tiêu thụ năng lượng trên 6 triệu kWh/năm. 

Phát triển bền vững

Lái xe Vinasun Taxi trả lại 500 triệu đồng cho khách hàng bỏ quên

Ngày 29-12, tại văn phòng Công ty Cổ phần Ánh Dương Việt Nam (Vinasun Taxi), ông Tạ Long Hỷ (Phó Tổng Giám đốc thường trực, Giám đốc Taxi Vinasun) đã trao giấy khen và tiền thưởng cho lái xe Đinh Xuân Giang (Tài 10795 – Đội NQ37 – Chi nhánh 2) vì có hành động đẹp khi trung thực trả lại 500 triệu đồng cho khách hàng để quên trên xe.

Phòng cháy chữa cháy

VWS phối hợp với Công an huyện Bình Chánh tổ chức diễn tập PCCC

Sáng 15-12-2020, tại Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (VWS) đã diễn ra tình huống cháy giả định ở khu vực văn phòng thuộc nhà điều hành. Đây là tình huống thực tập trích từ tình huống cháy phức tạp, nằm trong kế hoạch thực tập phương án chữa cháy định kỳ hàng năm.

Hợp tác kinh tế và đầu tư

Long An - “Địa chỉ đỏ” thu hút đầu tư

Với chiến lược đầu tư hạ tầng và chính sách hợp lý trong thời gian qua đã giúp tỉnh Long An trở thành điểm sáng, “địa chỉ đỏ” thu hút đầu tư, nhất là đầu tư nước ngoài. Đồng thời, Long An cũng biết cách khai thác các tiềm năng, lợi thế của địa phương mình để vươn lên phát triển trong tốp đầu của khu vực ĐBSCL.