Thương mại hóa lễ hội - Bài 1: Tận thu và bát nháo

Cả nước có gần 9.000 lễ hội nhưng hiện nay nhiều lễ hội đã trở thành cơ hội để ban tổ chức, chính quyền địa phương tận thu còn người dân đi lễ chỉ để cầu lợi. Vì lẽ đó, nhiều lễ hội đang dần mất điểm khi du khách một đi không quay lại.

Cảnh chen chúc, xô đẩy đến ngạt thở; người sau cúng lưng người trước ở chùa Đồng, Yên Tử (Quảng Ninh).

Bỏ tiền thật, vay tiền ảo

Ở vùng núi cao, lễ hội thực sự là một cuộc vui của đồng bào dân tộc, có nhiều trò chơi sôi động nhưng ở đồng bằng và các đô thị, người dân kéo về các lễ hội như chùa Hương, Yên Tử, Phủ Giày, đền Bà Chúa Kho, đền Hùng, chùa Bái Đính… chỉ để cúng bái, cầu may rủi. Vì thế, người dân đã thi nhau đổ tiền của để mua sắm lễ, đốt vàng mã. Rồi thi nhau rải tiền lẻ khắp các ban bệ, tượng Phật, thậm chí ném cả xuống ao hồ, giếng trong di tích. Ngay cả Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) không phải là một di tích tâm linh nhưng đầu năm nay cũng trở thành nơi người dân kéo vào lễ lạt, cúng bái mưu cầu học hành, đỗ đạt. Ở đây cũng có cảnh khói hương nghi ngút, tiền lẻ được nhét vào miệng những cụ rùa đá, ném lên mái nhà.

Trong khi đó, ở khu vực đền Bà Chúa Kho (TP Bắc Ninh) xảy ra tình trạng ùn tắc, chen chúc ngay từ đầu năm đến nay do người dân kéo về “vay” lộc. Bà con cho rằng, muốn có một năm làm ăn “vào cầu”, trúng quả phải vay mượn vốn liếng của đền Bà Chúa Kho. Lễ càng to càng thắng đậm, nên ai cũng cố sắm mâm lễ tới cả triệu đồng, có người hàng chục triệu đồng, đua nhau bỏ tiền thật để vay tiền ảo. Bắt được tâm lý “tham tài” của khách, hàng trăm chủ tiệm kinh doanh ngoài đền đua nhau “chặt chém” không thương tiếc.

Đáng buồn là chính người dân đang làm dung tục hóa các lễ hội. Ở đền Bà Chúa Kho, có người còn bỏ cả đống tiền thật để mua một núi vàng mã đem đốt, trả lễ Bà Chúa Kho. Nhiều gia đình còn hóa cả... ô-sin giấy cho người chết.

Tại đền Kiếp Bạc (Hải Dương), Phủ Giày (Nam Định), các loại vàng mã chất đống, ngựa giấy to bằng ngựa thật, hình nhân thế mạng xếp từ bên trong ra ngoài. Ở lễ hội chùa Hương, mặc dù dư luận đã lên án từ nhiều năm nay nhưng hiện nay đủ loại thịt thú rừng, thịt cầy giả thịt thú rừng vẫn vô tư treo lủng lẳng khắp khu Hương Sơn, Bến Đục, thậm chí tấn công lên tận cổng chùa Thiên Trù, làm ô tục cõi Phật. Khách đông, chủ các nhà hàng tha hồ “chặt chém”: một bát phở, mì tôm giá 40.000 đồng; trứng gà, trứng vịt 8.000 đồng/quả…

Còn tại các lễ hội như hội Lim (Bắc Ninh), đền Trần, chợ Viềng Chùa (Nam Định), Côn Sơn - Kiếp Bạc… nổi lên nạn cờ bạc bịp, trò chơi may rủi trá hình. Năm nào, các hình thức như tôm cua cá, ném vòng, ném đĩa, phi tiêu… trúng thưởng cũng tái diễn, ngang nhiên hoạt động, làm nhiều du khách bị mất tiền oan. Thậm chí ngay cả lễ hội chọi trâu Hải Lựu (Lập Thạch - Vĩnh Phúc) tổ chức vào ngày 17 tháng giêng hàng năm hiện nay cũng hóa thành một sòng bạc khi giới cá độ kéo về lôi kéo cả người dân địa phương cá cược.

Tận thu

Lễ hội truyền thống ngày càng trở nên bát nháo, trong khi nhiều nơi lại lợi dụng lễ hội để tận thu ngân sách; việc cải thiện các mặt tiêu cực, bất cập vẫn chưa được bao nhiêu. Nhiều nơi tổ chức lễ hội nhưng đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu, làm cho bản sắc lễ hội bị tha hóa, biến tướng.

Hiện nay, hầu như các di tích đều tràn lan các ban thờ, hòm công đức, đĩa đặt tiền giọt dầu, thậm chí một gốc cây với vài nén nhang cũng đặt hòm công đức, dẫn đến việc đặt tiền vung vãi, gây phản cảm. Ở khu đền Bà Chúa Kho, Phủ Giày và nhiều nơi khác, dường như mỗi năm lại “mọc” thêm các ban thờ mới. Trước đây, dư luận đã từng lo ngại hiện tượng tượng giả, chùa giả, “gia đình hóa” di tích…

Tính thương mại hóa, tận thu lễ hội thể hiện ở việc nhiều lễ hội đua nhau tổ chức đấu thầu các điểm bán hàng, kinh doanh dịch vụ, dẫn đến chủ hàng đẩy giá cả lên để thu lợi nhuận và ban tổ chức không thể kiểm soát được giá cả, tiêu biểu như hội Lim (Bắc Ninh), đền Hùng (Phú Thọ), Phủ Tây Hồ (Hà Nội)… Tại hội Lim, nơi có đặc sản dân ca quan họ, từ nhiều năm nay, người dân đã bức xúc vì bị biến thành hội chợ mỗi năm mở hội vào ngày 13 và 14 tháng giêng Âm lịch. Gần đây, hội Lim đang dần vãn khách hoặc du khách chỉ tìm về nghe quan họ trong các làng chứ không lên khu vực hội chợ nữa.

Ngay cả lễ hội chùa Hương, danh thắng Yên Tử cũng đang được khai thác theo kiểu tận thu. Trong khi từ đầu tháng 1-2012, giá vé tham quan di tích chùa Hương được tăng từ 30.000 đồng lên 50.000 đồng, tức là tăng đột ngột tới 20.000 đồng/người chỉ sau một mùa lễ hội thì các dịch vụ đi kèm như phí thuê đò, giá vé cáp treo lên động Hương Tích đều tăng theo. Trong đó, phí đi đò đã tăng thêm 10.000 đồng lên mức 25.000-35.000 đồng/người và giá vé đi cáp treo lên động Hương Tích là 120.000 đồng/khách (khứ hồi).

Nhiều người cho rằng, trong khi di tích Yên Tử (Quảng Ninh) vẫn không thu phí tham quan thắng cảnh thì việc chùa Hương bắt buộc mua vé thắng cảnh trong nhiều năm qua là tận thu, chưa kể tới việc liên tục tăng phí và đây là nơi tổ chức cho nhiều chủ hộ, doanh nghiệp tư nhân nhảy vào thuê, đấu thầu địa điểm kinh doanh, buôn bán dịch vụ nhiều nhất hiện nay.

Theo UBND TP Hà Nội, mùa lễ hội năm 2011, chùa Hương đã bán được 1,38 triệu lượt vé tham quan thắng cảnh, thu về 41 tỷ đồng. Năm nay do nâng giá vé nên nguồn thu sẽ tăng lên 69 tỷ đồng. Đó là chưa tính tới khoản thu khổng lồ từ tiền công đức và phí đấu thầu địa điểm kinh doanh, phí hoạt động của chủ đò, tiền bãi gửi xe…

GS Trần Lâm Biền, một nhà nghiên cứu về lễ hội và văn hóa dân gia, bày tỏ sự không hài lòng về cách tổ chức lễ hội cũng như quan niệm về đi lễ hội của người dân như hiện nay.

Theo ông, ngày xưa lễ hội tổ chức là để hòa nhập và tạo sức mạnh cộng đồng, còn bây giờ người dân đến lễ hội, đình chùa chỉ là để cầu xin cho chính mình. Thậm chí còn có tư tưởng mâm cao cỗ đầy, lễ lạt nặng quả thì được lộc nhiều, theo kiểu “tốt lễ dễ kêu”. Đáng buồn là các lễ hội bị thương mại hóa, dung tục hóa. Hòm công đức trá hình, những trò mê tín dị đoan, cờ bạc, móc túi xuất hiện tràn lan... Mục đích thực dụng, trần sao âm vậy tràn vào lễ hội, đình chùa. Người ta rải tiền vào chốn linh thiêng như “hối lộ” thánh thần, cầu xin tiền tài lộc lá sỗ sàng, không còn nét thảnh thơi, chiêm bái như trước nữa.

Văn Phúc

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Bút Sài Gòn

Giảm được là mừng

- Chỉ còn vài tuần nữa là tết, vậy mà thị trường bia có vẻ im ắng. Các đại lý trữ hàng ít hơn hẳn so với tết năm ngoái. Sau một năm ảnh hưởng dịch và tác động của Nghị định 100, phải chăng tiêu thụ bia ở xứ mình đã sụt giảm lớn?

Giao thông - Đô thị

Quy hoạch

Hệ lụy từ “vết dầu loang”

Liên tiếp thời gian qua đã có nhiều hội thảo, báo cáo chuyên sâu về quy hoạch cũng như thực hiện quy hoạch trên địa bàn TPHCM. Qua đó cho thấy, quy hoạch chung của TPHCM định hướng phát triển “tập trung, đa cực”, nhưng thực tế việc phát triển đô thị đi theo “vết dầu loang” đã để lại nhiều hệ lụy.

Tin buồn

Tin buồn Bà mẹ Việt Nam anh hùng PHẠM THỊ BẠCH CÚC

Quận ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ quận Bình Thạnh, TPHCM; Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ phường 24, quận Bình Thạnh và gia đình vô cùng thương tiếc báo tin: Bà mẹ Việt Nam anh hùng PHẠM THỊ BẠCH CÚC