Đề xuất phân nhóm người hiến
Trước phiên thảo luận, cơ quan soạn thảo gửi các ĐB dự thảo mới nhất, tiếp thu, chỉnh lý một số nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi đang được dư luận quan tâm.
Theo đó, người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Với người dưới 18 tuổi còn sống, dự thảo chỉ giữ ngoại lệ hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và phải có văn bản đồng ý của cha mẹ; bỏ đề xuất cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống cho cha, mẹ đẻ.
ĐB Nguyễn Lân Hiếu (Hà Nội), Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đề xuất phân người hiến thành 2 nhóm để quy định điều kiện cụ thể.
Nhóm thứ nhất, với nhóm người hiến còn sống, khỏe mạnh, ĐB đề nghị tuyệt đối cấm hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và gây nguy hiểm ngay đến tính mạng.
Đối với người dưới 18 tuổi, ĐB đề nghị chỉ xem xét hiến mô tái sinh trong trường hợp đặc biệt, được đánh giá chuyên môn là không ảnh hưởng đến sức khỏe, sự phát triển của trẻ. Việc lấy mô phải có sự đồng ý của người hiến và gia đình; chỉ hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn phương án khả thi khác.
Với người từ 18 đến 25 tuổi, ĐB đề xuất chỉ cho phép hiến cho người cùng huyết thống. Người trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình nhưng phải chịu sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Nhóm thứ hai, với nhóm người hiến chết não, chết tuần hoàn, ĐB Nguyễn Lân Hiếu đề nghị việc xác định chết não phải do hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. Những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, do tai nạn, nghi ngờ bạo hành hoặc người lang thang, không có gia đình phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi xem xét hiến.
Trong nhóm này, ĐB đề nghị hạn chế hiến tạng ở người dưới 18 tuổi, chỉ xem xét trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, người nhận cùng huyết thống và có sự giám sát của hội đồng độc lập.
Với người trên 18 tuổi, ĐB đề nghị không lấy tạng nếu người đó đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp không có văn bản từ chối, cần có sự đồng ý của gia đình và sự giám sát của hội đồng độc lập.
ĐB Phạm Trọng Nhân (TPHCM) cho rằng dự thảo cần bổ sung quy định bảo đảm tiếng nói của trẻ khi lấy mô từ người hiến còn sống. ĐB đề nghị trẻ được hỏi riêng, lời từ chối của trẻ có giá trị tuyệt đối cho đến trước khi lấy mô.
“Chúng ta hãy mở cơ hội sống cho các cháu từ tấm lòng người đã khuất, còn khi phải chạm vào thân thể một đứa trẻ đang sống, xin để chính em có quyền nói ‘không’”, ĐB Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.
Không đánh đổi sự an toàn của người hiến
Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định cơ quan soạn thảo cầu thị, lắng nghe và tiếp thu tối đa ý kiến của ĐB, nhân dân. Nguyên tắc xuyên suốt là mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hoặc lợi dụng khi triển khai luật.
Về độ tuổi đăng ký hiến, Bộ trưởng nêu rõ dự thảo giữ tinh thần quy định hiện hành, chỉ áp dụng với người từ đủ 18 tuổi trở lên, bảo đảm trách nhiệm khi quyết định vấn đề hệ trọng của bản thân.
Theo Bộ trưởng, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi, và phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ. Dự thảo tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi còn sống.
Bộ trưởng nhìn nhận thời gian qua, Bộ Y tế chưa giải thích rõ nội dung này, khiến dư luận hiểu là cho phép lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi.
Dự thảo cũng bổ sung quy định bảo đảm quyền từ chối của người hiến còn sống: khi người hiến từ chối, không được lấy mô, bộ phận cơ thể của họ.
Tiếp thu ý kiến ĐB, Bộ Y tế sẽ làm rõ hơn quy trình tư vấn và yêu cầu tôn trọng ý chí của người dưới 18 tuổi. Sự đồng ý của cha mẹ phải trên cơ sở quyền và sự đồng ý của trẻ, đặt nguyện vọng của trẻ lên trên hết.
Về xung đột giữa nguyện vọng của người chết não, chết tuần hoàn đã đăng ký hiến với ý kiến gia đình, Bộ trưởng xác nhận thực tế đã xảy ra trường hợp này, đồng thời nhấn mạnh việc tôn trọng phong tục, tập quán và quyền của gia đình.
