Kết luận số 106-KL/TW của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV nhấn mạnh gắn tăng trưởng kinh tế với bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, trong đó đẩy nhanh phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, nhà ở công nhân. Với hơn 14 triệu dân và lực lượng lao động hơn 7,5 triệu người, TPHCM đứng trước yêu cầu cấp thiết về chăm lo chỗ ở cho công nhân. Nơi ở phù hợp, gắn với việc làm và các dịch vụ thiết yếu giúp người lao động ổn định cuộc sống, tái tạo sức lao động, nâng cao năng suất, bồi đắp nguồn lực phát triển cho thành phố.
Mong muốn chỗ ở gần nơi làm việc
Trong những con hẻm nhỏ dọc đường Hồ Văn Long, cạnh Khu công nghiệp Vĩnh Lộc (phường Bình Tân, TPHCM), nhiều công nhân đang sống trong những dãy phòng trọ chật chội. Mỗi căn phòng khoảng 10m2, là chỗ ở của cả gia đình 3-4 người. Có phòng chỉ khoảng 5m2, đặt chiếc xe máy, góc bếp gas mini, tủ lạnh và giường ngủ là gần như kín chỗ. Hơn 2 năm rời An Giang lên TPHCM lập nghiệp, vợ chồng anh N.T.D. thuê căn phòng trọ 10m2 với giá 2 triệu đồng/tháng. Vợ chồng anh D. mong có nơi ở khang trang hơn để sinh con, nhưng vẫn chọn căn phòng chật vì gần nhà máy và vừa khả năng chi trả.
Cách khu trọ của gia đình anh D. không xa là khu nhà lưu trú công nhân Khu công nghiệp Vĩnh Lộc với khoảng 300 căn hộ, hơn 1.000 người đang thuê ở. Căn hộ khoảng 60m2 có giá thuê gần 3 triệu đồng/tháng, nằm gần nơi làm việc, trường học, siêu thị và khu sinh hoạt cộng đồng. Các căn hộ đã lấp đầy, người có nhu cầu phải đăng ký, chờ đến lúc có chỗ trống.
Hai không gian ở gần nhau cho thấy nhu cầu rất rõ: công nhân sẵn sàng trả mức giá phù hợp cho nơi ở tốt hơn, nếu vị trí thuận tiện và chi phí không vượt khả năng. Chị Q.H. (ngụ xã Nghĩa Thành, TPHCM) từng mua một suất nhà ở xã hội tại dự án có nhà xây kiên cố, diện tích rộng và khuôn viên thoáng. Tuy nhiên, sau thời gian sinh sống, chị nhận thấy nhiều tiện ích thiết yếu chưa đồng bộ. Mỗi chuyến đi làm, đưa đón con hoặc tiếp cận dịch vụ đều phát sinh thêm thời gian và chi phí. Do vậy, chị dự định chuyển nhượng khi đủ điều kiện sở hữu.
Theo khảo sát của Liên đoàn Lao động TPHCM vào đầu năm 2026, thành phố có khoảng 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê nhà; khoảng 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua, mua nhà ở xã hội. Con số này chỉ mới phản ánh nhu cầu theo thống kê, chưa kể lực lượng lao động tự do và người thuê trọ chưa tham gia khảo sát. Thành quả tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi người dân tiếp cận được nhà ở, giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu. Với công nhân, chất lượng sống cũng là điều kiện để duy trì sức lao động, gắn bó với doanh nghiệp và thành phố.
Nhà ở còn liên quan trực tiếp đến khả năng tái tạo sức lao động. Căn phòng quá chật, thiếu ánh sáng, không gian học tập, chỗ vui chơi làm tăng áp lực lên cả gia đình. Người lao động đổi chỗ ở hoặc đổi việc liên tục, doanh nghiệp mất thêm chi phí tuyển dụng, đào tạo; trẻ em cũng chịu thiệt thòi về điều kiện học tập. Bài toán an cư, vì thế, phải được xem như một phần của chính sách nhân lực, chứ không chỉ là một chỉ tiêu xây dựng.
Kết luận số 106-KL/TW của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, kế hoạch năm 2027 đã đặt mục tiêu: Đẩy nhanh phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, nhà ở công nhân, phấn đấu hoàn thành trên 176.000 căn hộ trong năm 2027. Phát triển thị trường lao động hiện đại, chuyển lao động phi chính thức sang chính thức; mở rộng bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.
“Luồng xanh” phát triển nhà ở xã hội
Mới đây, Liên đoàn Lao động TPHCM ký biên bản hợp tác với 9 doanh nghiệp, dự kiến phát triển khoảng 128.000 căn nhà đến năm 2030. UBND TPHCM triển khai cơ chế “luồng xanh”, ưu tiên rút ngắn thủ tục đầu tư dự án nhà ở xã hội. Đây là những tín hiệu tích cực, nhưng khoảng cách giữa chủ trương và số lượng chỗ ở thực tế còn phụ thuộc quỹ đất, vốn, thủ tục và khả năng vận hành sau đầu tư.
Ông Trần Thanh Thảo, Phó Chánh Văn phòng Liên đoàn Lao động TPHCM, cho biết, quỹ đất sạch cho nhà ở cho thuê còn hạn chế; công tác bồi thường, giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất tại một số dự án còn khó khăn. Doanh nghiệp gặp trở ngại trong tiếp cận tín dụng ưu đãi; chính sách hỗ trợ giá thuê, lãi suất vay và đầu ra cho nhà ở cho thuê công nhân vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Thành phố hiện có các dự án nhà lưu trú công nhân đang triển khai tại Khu công nghiệp quốc tế Protrade, Khu công nghiệp Đất Cuốc và Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3. Tổng diện tích đất khoảng 54.103m2, diện tích sàn xây dựng khoảng 171.290m2, với 2.866 căn, phòng, dự kiến đáp ứng khoảng 10.620 chỗ ở. Bên cạnh đó, 16 khu đất trong các khu công nghiệp đã được quy hoạch phát triển nhà lưu trú, có khả năng hình thành khoảng 15.000 căn, phòng, đáp ứng khoảng 60.000 chỗ ở.
Những con số trên cho thấy nguồn cung đang được chuẩn bị, nhưng lựa chọn vị trí và mô hình phải gắn với mạng lưới việc làm. Một khu nhà ở công nhân cần được tính cùng tuyến xe buýt, trường học, nhà trẻ, trạm y tế, chợ, không gian sinh hoạt và khả năng chi trả. Nếu các hạng mục ấy đi sau quá lâu, dự án khó giữ người ở lâu dài.
Ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM, cho rằng, quy hoạch cần kết hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, văn phòng, hạ tầng xã hội, không gian công cộng và giao thông công cộng. Quy mô dân số, mật độ xây dựng, chiều cao, hệ số sử dụng đất phải cân đối với năng lực vận tải và khả năng đáp ứng hạ tầng; trường học, y tế, văn hóa, thể thao, công viên phải tính cả dân cư hiện hữu và dân số tăng thêm.
Doanh nghiệp cũng cần một cơ chế đủ rõ để tham gia. Công ty HODECO đang phát triển dự án nhà ở xã hội Eco Home 1 với tổng mức đầu tư 278,39 tỷ đồng, quy mô 340 căn hộ, gần cảng biển và các khu công nghiệp Phú Mỹ.
Theo ông Đoàn Hữu Hà Vinh, Phó Tổng Giám đốc HODECO, nhà ở chỉ phát huy hiệu quả khi quy hoạch, đầu tư nhà và hạ tầng xã hội được phối hợp đồng bộ; ngân sách cần ưu tiên giao thông kết nối, trường học, cơ sở y tế và dịch vụ tại nơi tập trung đông công nhân.
Tương tự, ông Võ Hồng Tài, Quyền Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Phát triển Công nghiệp Tân Thuận (IPC), cho hay, IPC đã ký kết hợp tác với Liên đoàn Lao động TPHCM để phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho công nhân thuê, mua.
IPC rất đồng tình trước chủ trương thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, quy hoạch, thủ tục đầu tư và nguồn vốn. Điều doanh nghiệp cần nhất trong các chính sách là sự rõ ràng, ổn định và dự báo được.
Chính sách nhà ở hiệu quả góp phần giải quyết đồng thời bài toán an sinh, nâng cao năng suất lao động, ổn định quan hệ lao động và tăng sức bền cho đô thị. Khơi thông nguồn lực phát triển trước hết phải hướng đến con người. Khi người lao động có nơi ở phù hợp, họ sẽ yên tâm làm việc, tái tạo sức lao động và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp; doanh nghiệp ổn định nhân lực sẽ có thêm điều kiện đầu tư, phát triển. Vì vậy, chăm lo đời sống, giải quyết nhu cầu bức thiết về nhà ở cho công nhân cũng chính là giữ gìn và bồi đắp nguồn lực phát triển của thành phố.
Điều này phù hợp với yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV sáng 16-10: “Chủ trương đúng phải trở thành năng lực phát triển thực chất, được kiểm chứng qua hiệu quả hoạt động của bộ máy của hệ thống chính trị, tạo sức cạnh tranh của nền kinh tế và đời sống nhân dân”.
