Hô hào tắm nắng để bán hàng
Chị Nguyễn Thị Thoa (ngụ tỉnh Vĩnh Long) mắc bệnh chàm thể tạng từ nhỏ, nhiều vùng da ở tay, chân, lưng đã bị lichen hóa (dày sừng da trâu), khiến chị luôn tự ti, mặc cảm. Thấy một thành viên trong nhóm “Nghiện phơi nắng - Sống thuận tự nhiên” khoe đã tự khỏi chàm sau 2 năm kiên trì tắm nắng, chị Thoa lập tức xin vào nhóm kín Zalo để được hướng dẫn lộ trình tự chữa lành.
Do bị chàm lâu năm, chị Thoa được hướng dẫn phải phơi nắng trong khoảng thời gian từ 11 giờ trở về sau, mỗi ngày ít nhất 1 giờ đồng hồ. Từ đầu tháng 11-2026 đến nay, ngày nào chị Thoa cũng kiên trì phơi nắng theo cách này.
Không riêng chị Thoa, tại một số công viên, khu đô thị và bờ kè ở TPHCM, không khó bắt gặp hình ảnh nhiều người cởi trần, chỉ mặc đồ mỏng, hoặc leo lên cả nóc nhà để nằm phơi nắng vào khung giờ trưa và đầu giờ chiều. Trào lưu phơi nắng được tiếp sức mạnh mẽ từ mạng xã hội. Tại nhiều hội nhóm, ánh nắng giữa trưa được tâng bốc thành thần dược trị dứt điểm từ viêm da, đau xương khớp đến các khối u hiểm nghèo mà không cần can thiệp y tế.
Tuy nhiên, theo ghi nhận của chúng tôi, phía sau hành động cổ xúy việc phơi nắng là chiêu trò trục lợi với các sản phẩm chữa lành chưa kiểm chứng. Khi thành viên phản ánh gặp biến chứng chóng mặt, hoa mắt sau phơi nắng, lập tức xuất hiện bình luận chèo kéo mua trà thảo mộc, nước điện giải dưỡng sinh hay dụ dỗ nhắn tin riêng để được hướng dẫn.
Kịch bản quen thuộc là khuyên bài trừ kem chống nắng để bán các loại dầu bôi “bắt nắng”, bán muối khoáng, viên uống sinh học từ vài trăm ngàn đến tiền triệu mỗi lọ. Thậm chí, nhiều nhóm còn tổ chức họp mặt, mở khóa học “tắm nắng chuyển hóa năng lượng” tại bãi biển với mức phí đắt đỏ.
Lạm dụng phơi nắng dễ rước bệnh
Theo TS-BS Nguyễn Thị Sơn, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3, thời gian gần đây, bà liên tục nhận được câu hỏi từ người bệnh về việc có nên lên sân thượng phơi nắng giữa trưa để trị bệnh hay không.
Thực tế đang có sự ngộ nhận nguy hiểm về công dụng của tắm nắng. Ánh nắng mặt trời đúng là mang lại nhiều giá trị sinh học, nhưng nó chỉ là yếu tố hỗ trợ nâng cao sức đề kháng, hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị hay các phác đồ y khoa chuyên sâu. Không chỉ vậy, cường độ bức xạ nhiệt và tia UV tại Việt Nam vào giữa trưa rất gay gắt.
Phơi nắng kéo dài trong điều kiện bức xạ cao sẽ phá vỡ cấu trúc collagen và elastin dưới da, gây bỏng rát, thâm nám, đồi mồi, lão hóa sớm và làm đứt gãy DNA tế bào, trực tiếp dẫn đến nguy cơ ung thư da. Nguy hiểm hơn, việc vội vã vào phòng máy lạnh hoặc ngồi sát quạt mạnh ngay sau khi đi nắng về sẽ khiến mạch máu co thắt đột ngột. Điều này dễ dẫn đến nhiễm lạnh, choáng váng, tụt huyết áp, thậm chí là đột quỵ.
BSCKI Đào Trọng Nghĩa, Phòng khám Da liễu thuộc Khoa Tổng hợp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho hay ánh sáng còn được ứng dụng trong da liễu để trị vảy nến, bạch biến, viêm da cơ địa. Nhưng không thể đánh đồng giữa ánh nắng tự nhiên và quang trị liệu y khoa. Trong chuyên ngành da liễu, các thiết bị chiếu tia chỉ chọn lọc bước sóng hẹp với liều lượng được kiểm soát vi mô bởi bác sĩ chuyên môn. Việc tự ý phơi nắng trần ngoài trời không kiểm soát chỉ khiến da bị tổn thương thêm, làm bùng phát các đợt viêm cấp tính.
Thực tế thăm khám lâm sàng, BSCKI Đào Trọng Nghĩa ghi nhận không ít trường hợp bị tổn thương da do phơi nắng quá mức. Ở mức độ nhẹ, người bệnh xuất hiện tình trạng đỏ da, nóng rát, bỏng nắng và bong tróc. Nặng hơn, ánh nắng làm tăng sắc tố sau viêm hoặc khiến các bệnh lý nền sẵn có như nám má, lupus ban đỏ và các chứng da nhạy cảm ánh sáng bùng phát trầm trọng. Đặc biệt, những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang dùng thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng khi tiếp xúc với tia cực tím cường độ cao sẽ gặp các phản ứng da rất nặng nề.
Đáng lo ngại, nhiều người khi thấy da đỏ rát, phồng rộp hay nổi bóng nước lại lầm tưởng cơ thể đang “thải độc”. Đây là ngộ nhận hoàn toàn sai về mặt y khoa. Bản chất các hiện tượng này là phản ứng viêm cấp tính và tổn thương tế bào da do tia cực tím gây ra. Nếu tiếp tục phơi nắng vì tin vào cơ chế “thải độc”, người bệnh sẽ đẩy tình trạng tổn thương da đến mức độ nguy hiểm, khó phục hồi.
BSCKII Hồ Phạm Thục Lan, Trưởng đơn vị Cơ xương khớp - chuyển hóa, Trung tâm Nghiên cứu Y sinh Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, chia sẻ thêm: Việc tự ý ngưng thuốc để chuyển sang phơi nắng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.
Chẳng hạn, bệnh nhân loãng xương ngưng thuốc chống hủy xương hoặc thuốc tạo xương có thể làm tăng nguy cơ gãy xương. Người thoái hóa khớp bỏ tập luyện sẽ giảm sức cơ, hạn chế vận động.
Còn bệnh nhân viêm khớp dạng thấp ngưng thuốc kiểm soát bệnh sẽ đối mặt nguy cơ tái phát, phá hủy khớp và tàn phế. Hoàn toàn không có bằng chứng khoa học cho thấy phơi nắng trực tiếp lên vùng khớp hay cột sống có thể giảm đau, tái tạo sụn khớp, phục hồi đĩa đệm hay chữa khỏi thoái hóa khớp.
Cảm giác dễ chịu sau phơi nắng chỉ là phản ứng nhiệt tạm thời từ sự ấm áp và thư giãn cơ bắp, không đồng nghĩa tổn thương cấu trúc đã lành. Thậm chí, các thử nghiệm lâm sàng chỉ ra việc bổ sung vitamin D thường quy không giúp làm chậm mất sụn khớp hay giảm đau ở người không thiếu vi chất này.
BSCKII Hồ Phạm Thục Lan cảnh báo, việc phơi nắng kéo dài, đặc biệt vào thời điểm nhiệt độ môi trường cao, có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, nhất là ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Phơi nắng quá mức dễ gây mất nước, rối loạn điện giải, kiệt sức và sốc nhiệt nguy hiểm tính mạng. Nhiệt độ cao còn thúc đẩy các biến cố tim mạch nặng, đồng thời khiến người lớn tuổi dễ hoa mắt, té ngã dẫn đến gãy xương.
Theo BSCKI Đào Trọng Nghĩa, nhiều người truyền tai nhau thoa dầu dừa, dầu ô liu hay uống viên chống nắng sinh học để vô tư phơi nắng gắt. Thực tế, dầu thực vật chỉ giúp dưỡng ẩm, làm mềm da chứ không thể cản tia UVA và UVB. Viên uống chống nắng sinh học dù chứa chất chống oxy hóa nhưng không thể thay thế kem chống nắng phổ rộng và không ngăn được bỏng nắng hoàn toàn. Quảng cáo thổi phồng tạo cảm giác an toàn giả, khiến người dùng phơi nắng quá lâu, dẫn đến tổn thương tích lũy, lão hóa sớm và tăng nguy cơ ung thư da.
