Chuyển đổi xanh từ những cải tiến nhỏ
Trong chuyến tham quan Nhà máy Sữa Việt Nam (Mega) của Vinamilk, ông Trần Đức Tuyên, đại diện một doanh nghiệp cung cấp giải pháp nén khí tiết kiệm năng lượng, đặt câu hỏi: Vì sao một nhà máy có quy mô đầu tư đến 5.000 tỷ đồng vẫn dành nguồn lực thử nghiệm những sáng kiến chỉ tiết kiệm vài chục triệu đồng mỗi năm? Những ý tưởng ấy xuất phát từ lãnh đạo hay người lao động?
Câu hỏi được đặt ra trong chương trình tham quan của Hiệp hội Doanh nghiệp Xanh TPHCM (HGPA), gợi mở cách Vinamilk đưa mục tiêu phát triển bền vững vào hoạt động sản xuất hằng ngày.
Ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành Sản xuất kiêm Trưởng dự án Net Zero Vinamilk, cho biết phần lớn sáng kiến xuất phát từ người trực tiếp vận hành dây chuyền. Chính họ phát hiện những điểm thất thoát nguyên liệu, điện, nước và đề xuất giải pháp khắc phục.
Điển hình, việc điều chỉnh chu kỳ xả cặn tại công đoạn ly tâm tách béo giúp giảm thất thoát khoảng 170 lít sữa mỗi ngày, tương đương 857 triệu đồng mỗi năm. Cải tiến quy trình tuần hoàn nước làm mát ở máy đồng hóa cũng tiết kiệm khoảng 700 triệu đồng chi phí nước mỗi năm.
Theo ông Minh, giá trị của những sáng kiến không chỉ nằm ở khoản chi phí tiết giảm mà còn thể hiện sự thay đổi trong nhận thức và trách nhiệm của người lao động. Tại Vinamilk, các đề xuất dù nhỏ đều được xem xét, thử nghiệm để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.
Từ thực tế này, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch HGPA, cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư ngay nhà máy thông minh hay công nghệ hiện đại mới có thể chuyển đổi xanh. Quá trình này có thể bắt đầu từ một dây chuyền tiêu thụ nhiều điện hoặc công đoạn phát sinh nhiều chất thải.
“Làm nhỏ nhưng đo được hiệu quả, sau đó mới nhân rộng. Tôi cho rằng đây là cách chuyển đổi xanh thực tế và phù hợp với điều kiện của phần lớn doanh nghiệp Việt Nam”, ông Kỳ nhận định.
Cách tiếp cận trên cũng cho thấy chuyển đổi xanh không đơn thuần là bài toán đầu tư công nghệ. Khi từng cải tiến được lượng hóa bằng mức tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và chi phí, doanh nghiệp có thêm cơ sở để duy trì hoạt động, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất.
Mở rộng lợi ích đến cộng đồng
Tuy nhiên, giảm tiêu hao trong nhà máy mới giải quyết một phần bài toán phát triển bền vững. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với hạt nhân là Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD), tổ chức, ông Lê Hoàng Minh nhấn mạnh rằng một doanh nghiệp phát triển bền vững là chưa đủ.
Theo ông Minh, các hoạt động ngoài phạm vi vận hành trực tiếp, từ nhà cung cấp đến người tiêu dùng, chiếm khoảng 80% tổng lượng phát thải của Vinamilk. Vì vậy, muốn giảm phát thải hiệu quả, doanh nghiệp phải mở rộng các giải pháp ra toàn chuỗi giá trị, thay vì chỉ tập trung vào nhà máy và trang trại.
Một trong những hướng triển khai là liên kết với nông dân để phát triển vùng nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Đến cuối năm 2025, Vinamilk đã hợp tác với gần 4.000 hộ nông dân, thu mua hơn 180.000 tấn bắp sinh khối làm thức ăn thô xanh cho đàn bò sữa.
Bên cạnh bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, doanh nghiệp còn hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn nông dân canh tác bền vững. Nhờ đó, hoạt động liên kết không chỉ bảo đảm nguồn nguyên liệu mà còn góp phần cải thiện thu nhập và phương thức sản xuất của người dân.
Tại Trang trại Vinamilk Green Farm Thanh Hóa, nguồn nước phân sau xử lý đạt quy chuẩn sử dụng cho cây trồng được cung cấp miễn phí cho các hộ dân xung quanh để cải tạo đất. Theo ghi nhận của Vinamilk, nhiều hộ tăng thêm 35-40 triệu đồng thu nhập mỗi năm nhờ cải thiện năng suất và giảm chi phí phân bón hóa học.
Ông Lê Văn Long, nông dân tham gia chương trình liên kết cung ứng bắp sinh khối, chia sẻ rằng đất canh tác trở nên tơi xốp, màu mỡ hơn. Hiệu quả này cho thấy các giải pháp môi trường có thể mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho người sản xuất.
Không dừng ở vùng nguyên liệu, Vinamilk còn từng bước đưa các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vào hoạt động hợp tác với nhà cung cấp. Mục tiêu là thúc đẩy sử dụng tài nguyên hiệu quả, nâng cao trách nhiệm của các bên và tăng sức cạnh tranh cho toàn chuỗi cung ứng.
Ở khâu tiêu dùng, chương trình thu gom, tái chế vỏ hộp sữa “Vỏ xinh được tái sinh” là một ví dụ. Được thí điểm từ năm 2024, chương trình đã thu gom hơn 3,6 triệu vỏ hộp trong năm 2025, góp phần tạo ra hơn 100.000 sản phẩm xanh. Năm 2026, hoạt động tiếp tục mở rộng tại 110 cửa hàng Vinamilk ở Hà Nội, Quảng Ninh, Đà Nẵng và TPHCM.
Ông Hồ Lê Thiên Ân, Quản lý Dự án Thu gom và Tái chế của Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC, đánh giá chương trình góp phần kết nối nhà sản xuất, đơn vị thu gom, cơ sở tái chế và người tiêu dùng. Đáng chú ý, vỏ hộp giấy trước đây ít được thu mua nay dần có đầu ra, tạo thêm thu nhập cho lực lượng thu gom và khuyến khích người dân phân loại rác tại nguồn.
Theo ông Ân, chuỗi tái chế chỉ có thể vận hành lâu dài khi từng mắt xích đều tham gia và thực hiện đúng vai trò. Điều này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng thị trường cho vật liệu tái chế, thay vì chỉ dừng ở hoạt động thu gom.
Song song đó, Vinamilk chia sẻ kinh nghiệm sản xuất xanh, phát triển nông nghiệp bền vững và lộ trình Net Zero thông qua các chương trình tham quan, diễn đàn chuyên ngành. Tại dự án Cánh rừng Net Zero Vinamilk, doanh nghiệp còn kết hợp tuyên truyền bảo vệ rừng với nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương.
Từ tiết kiệm nguyên liệu trong nhà máy đến cải thiện sinh kế nông dân và hình thành chuỗi tái chế, điểm chung của các hoạt động là tạo lợi ích cho nhiều bên cùng tham gia. Đây cũng là hướng tiếp cận được ông Lê Hoàng Minh nhấn mạnh tại VCSF 2026: phát triển bền vững cần vượt ra ngoài phạm vi một doanh nghiệp, trở thành trách nhiệm và lợi ích chung của cộng đồng.
