Giữa một đô thị rộng lớn, người từ mọi miền đổ về học tập, làm việc rồi gắn bó ngày càng đông. Xóm giềng không còn chỉ “biết mặt, biết nhà”, mà cùng sẻ chia, góp nhặt những điều bình dị nhất để vun đắp một nếp sống nghĩa tình.
Những phần quà biết nghĩ cho người nhận
Ở xã Hưng Long (TPHCM), những phần quà Trung thu dành cho người dân khó khăn được chuẩn bị không giống nhau. Có gia đình đang chật vật về kinh tế, có người bệnh thì nhận bao lì xì; nhà ít khó khăn hơn được hỗ trợ mì, gạo, nhu yếu phẩm; thiếu nhi được ưu tiên lồng đèn, sách vở, bánh kẹo. Cách trao quà ấy là sự để tâm đến từng hoàn cảnh.
Ông Nguyễn Văn Dũng (61 tuổi, trước đây là tổ trưởng tổ 4, ấp 4, nay chuyển qua sinh hoạt tại Hội Nông dân xã Hưng Long), chia sẻ, mỗi dịp lễ, tết, những hộ có điều kiện trong xóm thường đến nhờ ông tư vấn danh sách tặng quà. Nhiều năm sống cùng bà con, ông hiểu nhà nào đang khó, nhà nào cần gì, trẻ nhỏ nào đang mong một chiếc lồng đèn.
“Cân nhắc từng chút để bà con mình không ai bị bỏ lại”, lời ông Dũng giản dị nhưng gợi nhiều suy nghĩ về cách người dân thành phố xây dựng đời sống cộng đồng. Cũng từ câu chuyện của ông, một nét văn hóa khác hiện ra. Cuối năm 2025, trong xóm có một gia đình người Chăm có người qua đời, hàng xóm tìm hiểu thì biết gia đình có nghi thức riêng.
Thay vì vận động một gói hỗ trợ tang lễ như thường lệ, bà con chỉ góp kinh phí để gia đình về quê thực hiện việc an táng theo phong tục của đồng bào Chăm. Ông Dũng bày tỏ, giúp đỡ nhau, không phải lúc nào cũng là làm thay. Có khi đó là biết dừng lại một bước để tôn trọng phong tục, niềm tin và cách sống của người bên cạnh.
Trong đời sống đô thị, sự khác biệt là điều khó tránh. Người địa phương và người nhập cư, người lao động và trí thức, người lớn tuổi và người trẻ, những gia đình có điều kiện khác nhau… cùng sống trong một không gian. Khi biết nhìn sự khác biệt bằng sự cảm thông, những con người xa lạ dần trở thành hàng xóm thân thuộc.
Văn hóa xóm giềng
Phường Đông Hòa (TPHCM) được hình thành từ 3 phường trước đây, có tốc độ đô thị hóa nhanh, hiện có 4 thiết chế văn hóa cùng 16 công viên, tiểu cảnh phục vụ miễn phí nhu cầu rèn luyện sức khỏe của người dân.
Theo ông Nguyễn Văn Yêm, Phó Chủ tịch UBND phường Đông Hòa, trong khu vực có Đại học Quốc gia TPHCM với hơn 100.000 sinh viên học tập, sinh sống; bên cạnh đó còn có đông công nhân và người lao động. Phường phối hợp các trường thành viên, Hội Sinh viên và Nhà văn hóa Sinh viên tổ chức hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tạo không gian giao lưu và định hướng lối sống cho sinh viên.
Với 16 khu phố, các câu lạc bộ cũng được khuyến khích hình thành theo nhu cầu, điều kiện từng nơi. Nhiều hoạt động như “Hát với nhau”, ban nhạc đường phố, chợ Hoa Xuân, chợ đêm ẩm thực… đã tạo thêm những điểm gặp gỡ trong cộng đồng. Riêng chương trình đêm giao thừa năm 2025 thu hút khoảng 7.500 lượt người dân địa phương tham gia.
Muốn xây dựng con người và đời sống văn hóa ở đô thị, nên cụ thể hóa các chuẩn mực bằng những quy ước phù hợp với từng cộng đồng dân cư, gắn với gia đình văn minh và đời sống văn hóa ở cơ sở, từ xóm ấp đến khu phố. Trong đó, cán bộ, đảng viên nêu gương; những hành động đẹp, cách ứng xử văn minh cần được biểu dương để tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Các chuẩn mực ấy cũng nên được triển khai, kiểm tra và đánh giá thường xuyên để trở thành một phần của đời sống chứ không dừng ở khẩu hiệu.
TS Hồ Bá Thâm
Hội Khoa học phát triển Nguồn nhân lực - nhân tài TPHCM
Để những không gian thực sự trở thành nơi kết nối cộng đồng, lãnh đạo phường Đông Hòa cũng nhìn nhận những bài toán về nhân lực, thiết chế và nguồn lực. Một số công trình văn hóa, thể thao được đầu tư từ nhiều năm trước nay đã xuống cấp; đội ngũ cán bộ văn hóa còn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi việc thu hút lực lượng kế thừa cho nghệ thuật truyền thống, nhất là người trẻ, còn hạn chế.
Những câu chuyện từ xã Hưng Long đến phường Đông Hòa gợi ra một điều: giữa nhịp sống nhanh của TPHCM, văn hóa xóm giềng vẫn có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ. Một phần quà được trao đúng người, một phong tục được tôn trọng, một sân chơi mở ra cho người lao động, một hoạt động văn nghệ có thêm sinh viên tham gia… từng việc nhỏ nối lại thành những mối quan hệ cộng đồng.
