Đề xuất của Qatar
Tín hiệu rõ nhất là trong cuộc gặp giữa lãnh đạo các nước vùng Vịnh và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại New York tuần trước. Qatar đề xuất một khuôn khổ an ninh chung có sự tham gia của Iran và các quốc gia Arab vùng Vịnh.
Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cho rằng khuôn khổ này cần dựa trên việc thừa nhận Iran là nước láng giềng lâu dài. Theo ông, nếu không có cơ chế đưa các nước vùng Vịnh và Iran vào cùng một tiến trình, bảo đảm các bên không đe dọa nhau, khu vực sẽ tiếp tục rơi vào vòng xoáy bất ổn.
Ảnh: Xinhua/Khalil Dawood
Đề xuất của Qatar chưa phải một hiệp ước phòng thủ hay liên minh quân sự. Đây trước hết là lời kêu gọi hình thành một khuôn khổ đối thoại và bảo đảm an ninh lẫn nhau, dựa trên tôn trọng chủ quyền, bảo vệ hàng hải và hạ tầng năng lượng, đồng thời thúc đẩy lợi ích kinh tế đan xen.
Đề xuất này được xem là bước ngoặt về tư duy của 6 quốc gia Arab thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC, gồm Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman).
Trong nhiều thập kỷ, các nước này coi sự hiện diện quân sự của Mỹ là trụ cột để đối phó với Iran và các thách thức an ninh từ Yemen, Iraq và biển Đỏ. Giờ đây, khi cam kết của Mỹ có dấu hiệu thu hẹp, Doha vận động cho mô hình an ninh chung, đưa Tehran vào vòng đối thoại và ràng buộc các bên bằng những cam kết an ninh và lợi ích kinh tế chung.
Câu hỏi bỏ ngỏ
Một tín hiệu quan trọng khác là cuộc gặp mới đây giữa Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Phó Tổng thống UAE Sheikh Mansour bin Zayed tại thủ đô Riyadh. Đây là chuyến thăm công khai đầu tiên của một quan chức cấp cao UAE tới Saudi Arabia kể từ quan hệ hai nước rạn nứt vì bất đồng về Yemen vào tháng 12-2025.
Trang Middle East Eye (trụ sở tại London, Anh) dẫn nhận định chuyên gia cho rằng Saudi Arabia muốn hòa giải với UAE để tái phối hợp đối phó với Houthis, bảo vệ tuyến xuất khẩu dầu qua biển Đỏ và tránh chia rẽ làm suy yếu lực lượng chống Houthi.
Việc Mỹ rút quân khỏi Iraq và dường như đã từ chối hoặc hạn chế viện trợ quân sự cho Saudi Arabia trước làn sóng tấn công của Houthi đang làm thay đổi tính toán của các nước vùng Vịnh.
Trong nhiều tuần qua, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn đã phóng tên lửa và thiết bị không người lái vào các thành phố, sân bay, cơ sở dầu mỏ và tàu chở dầu của Saudi Arabia, đồng thời tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với tàu nước này trên biển Đỏ. Riyadh đã tìm kiếm hỗ trợ từ các đồng minh quốc tế. Mỹ hiện hỗ trợ Riyadh về tình báo và xác định mục tiêu.
Theo giới quan sát, vẫn chưa rõ các nước vùng Vịnh đang xây dựng một trật tự an ninh mới hay chỉ ứng phó với khoảng trống do Mỹ để lại. Nếu đề xuất của Qatar tiến triển thực chất, Trung Đông có thể chuyển sang mô hình các nước vùng Vịnh, Iran và các cường quốc bên ngoài cùng quản lý rủi ro thay vì dựa vào một bên bảo hộ duy nhất. Nếu các sáng kiến vẫn rời rạc, vòng xoáy leo thang sẽ khó chấm dứt.
