Luật có hiệu lực từ ngày 1-10; riêng quy định về trình tự, thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật của TPHCM có hiệu lực từ ngày 1-9, tạo điều kiện để thành phố chủ động chuẩn bị thể chế triển khai luật.
Luật mở ra không gian phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức xây dựng và thực thi chính sách. Khi được trao thêm quyền chủ động, thành phố cũng phải nâng cao năng lực quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả.
Từ xây dựng luật đến chuẩn bị thực thi là một quá trình nỗ lực của thành phố. Ngày 4-4, lãnh đạo TPHCM giao Sở Tư pháp chủ trì tham mưu UBND thành phố phối hợp với các cơ quan Trung ương xây dựng dự án Luật Đô thị đặc biệt, sau đổi tên thành Luật Phát triển đô thị.
Từ dự thảo ban đầu gồm 9 chương, 79 điều, dành riêng cho đô thị đặc biệt, đến khi được Quốc hội thông qua với 5 chương, 66 điều, phạm vi chính sách đã được mở rộng cho các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Việc đổi tên luật không đơn thuần là thay đổi tên gọi mà thể hiện sự điều chỉnh về phạm vi và cách tiếp cận chính sách. Các quy định vừa phải đáp ứng yêu cầu phát triển của đô thị đặc biệt như TPHCM, vừa tạo điều kiện cho những địa phương có tiềm năng, lợi thế và năng lực thực thi khác nhau vận dụng phù hợp.
Từ thực tiễn tham gia xây dựng luật, chúng tôi nhận thấy một bài học quan trọng: chính sách không chỉ cần được thiết kế đúng về mục tiêu mà còn phải được kiểm nghiệm về tính khả thi ngay trong quá trình xây dựng. Vì vậy, TPHCM đã chủ động chuẩn bị các nội dung triển khai luật song song với quá trình hoàn thiện dự thảo.
Cách làm này giúp các cơ quan tham mưu đánh giá khả năng thực hiện, nhận diện vướng mắc và kịp thời đề xuất điều chỉnh chính sách trước khi luật được thông qua. Đó cũng là quá trình các sở, ngành thành phố tích lũy kinh nghiệm xây dựng, đánh giá chính sách, nâng cao năng lực phối hợp với các cơ quan Trung ương, chuẩn bị cho yêu cầu chủ động hơn trong thực thi pháp luật.
Luật Phát triển đô thị mở rộng thẩm quyền cho chính quyền thành phố trong thiết kế và thực hiện chính sách phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trong phạm vi, điều kiện và trình tự luật định, thành phố có thể chủ động quyết định những chính sách đặc thù, kể cả chính sách khác với quy định chung. Điều đó cũng có nghĩa, thành phố không thể trông chờ vào những quy định chi tiết từ Trung ương mà phải chủ động nghiên cứu, đánh giá tác động, lựa chọn phương án và tổ chức thực hiện chính sách theo thẩm quyền được giao.
Đây là sự thay đổi quan trọng trong phương thức quản trị. Quyền quyết định lớn hơn phải gắn với năng lực thực thi cao hơn, cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn và trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn. Mỗi chính sách được ban hành không chỉ bảo đảm tính hợp pháp, khả thi mà còn phải xác định được mục tiêu, nguồn lực thực hiện và kết quả cần đạt được.
Yêu cầu đó đặt ra áp lực lớn đối với các cơ quan tham mưu của thành phố, cả về chất lượng nội dung lẫn tiến độ công việc. Luật có hiệu lực sau khi được Quốc hội thông qua chỉ hơn một tháng. Nếu các văn bản thuộc thẩm quyền địa phương chậm được ban hành, những cơ chế mới cũng sẽ chậm đi vào đời sống.
Tuy nhiên, tiến độ không thể là lý do để xem nhẹ chất lượng chính sách. Việc chuẩn bị thể chế phải đi đôi với đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu sự điều chỉnh, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan và phương án tổ chức thực hiện.
Áp lực trước mắt là có thật nhưng đây cũng là cơ hội để TPHCM thay đổi thực chất cách xây dựng và thực thi chính sách. Thành công của Luật Phát triển đô thị được đo bằng khả năng chuyển hóa thành kết quả phát triển cụ thể, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Quyền chủ động chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng năng lực thực thi và trách nhiệm đến cùng với kết quả.
