Giữ gìn làn điệu dân ca hát ting ting

Nguy cơ thất truyền

Trong ký ức của đồng bào Xơ Đăng ở xã Tu Mơ Rông, từ xa xưa, hát ting ting đã gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt cộng đồng, trở thành hình thức giải trí quen thuộc của người dân. Sau những giờ lao động, sản xuất hoặc trong các dịp sinh hoạt cộng đồng, người dân thường cất lên những câu hát để giao lưu, trò chuyện, sẻ chia niềm vui. Khi ti vi, các phương tiện giải trí và âm nhạc hiện đại chưa phổ biến, hát ting ting trở thành món ăn tinh thần gần gũi, giúp mọi người thêm gắn kết qua những giai điệu mộc mạc. Từ người lớn tuổi đến người trẻ đều biết hát, góp phần lưu truyền làn điệu này qua nhiều thế hệ. Nhưng theo thời gian, sự xuất hiện của nhiều hình thức giải trí mới khiến hát ting ting dần mất đi sức hút đối với người trẻ. Trong khi đó, những người am hiểu, biết hát ngày càng cao tuổi, nhiều người đã qua đời, khiến việc trao truyền gặp khó khăn. Từ chỗ phổ biến trong cộng đồng, hát ting ting nay đứng trước nguy cơ mai một.

Anh A Áo (thôn Mô Pả, xã Tu Mơ Rông) là người đam mê và có nhiều năm gắn bó với hát ting ting. Với anh, đây là hình thức sinh hoạt âm nhạc gần gũi, phản ánh sinh động đời sống của đồng bào Xơ Đăng. Điểm đặc biệt của hát ting ting là người hát có thể tự sáng tác lời, ứng khẩu theo câu chuyện và hoàn cảnh giao tiếp. Những người tham gia hát đối đáp qua lại, khiến câu chuyện thêm sinh động, tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Từ nhỏ, anh A Áo đã theo cha mẹ và dân làng lên rẫy. Trong lúc lao động, mọi người thường cất tiếng hát, sáng tác lời ca theo những câu chuyện đang diễn ra. Qua việc lắng nghe cha và những người xung quanh hát, anh dần học được cách hát ting ting. Đến nay, anh thường tham gia biểu diễn tại các lễ hội của thôn, làng và hội thi văn nghệ ở địa phương.

Dù gắn bó và có khả năng thực hành hát ting ting, anh A Áo vẫn không khỏi lo lắng trước nguy cơ mai một của loại hình dân ca này. Anh cho biết, trong gia đình hiện chỉ còn mình anh biết hát. Tại thôn Mô Pả, ngoài anh, chỉ còn khoảng 4 người biết hát ting ting, trong khi lớp trẻ chưa thực sự quan tâm học hỏi. Khi những người lớn tuổi qua đời mà không có người tiếp nối, nguy cơ thất truyền hát ting ting càng hiện hữu.

Thành lập đội văn nghệ truyền thống

Qua rà soát của xã Tu Mơ Rông, hiện số người biết hát ting ting trên địa bàn còn rất ít, khiến làn điệu dân ca truyền thống của đồng bào Xơ Đăng đứng trước nguy cơ mai một. Trước thực trạng đó, xã đã thành lập các đội văn nghệ truyền thống tại các thôn nhằm tổ chức luyện tập, thực hành và truyền dạy hát ting ting, góp phần gìn giữ và trao truyền làn điệu dân ca này cho thế hệ sau.

Thời gian qua, đội văn nghệ truyền thống đã tham gia các hoạt động văn hóa tại địa phương. Trong buổi đối thoại giữa Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông với người dân thôn Kon Pia, các thành viên đội văn nghệ truyền thống vận dụng lời hát ting ting để giới thiệu đại biểu, thông tin về các chính sách phát triển kinh tế của địa phương và chương trình cấp cây giống cà phê miễn phí đến các thôn, làng, tạo không khí gần gũi, dễ tiếp nhận. Bên cạnh đó, xã tổ chức hội diễn văn nghệ, khuyến khích các đội văn nghệ thôn tham gia thi hát ting ting.

Ông Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Tu Mơ Rông, cho biết, hát ting ting có nét đặc sắc ở tính ứng khẩu, người hát có thể sáng tác lời ngay trong quá trình giao tiếp, tùy câu chuyện và hoàn cảnh cụ thể. Nhờ cách thể hiện linh hoạt, gần gũi, hát ting ting có thể được vận dụng trong sinh hoạt thôn, làng, giao lưu cộng đồng và tuyên truyền hiệu quả chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân. Việc khôi phục loại hình văn hóa đang đứng trước nguy cơ thất truyền cần có thời gian, sự kiên trì và hưởng ứng của cộng đồng.