Hiện tượng báo động
Ngày 6-11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TPHCM đã tống đạt quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và bắt tạm giam 9 đối tượng về tội Gây rối trật tự công cộng. Nhóm thanh thiếu niên này bàn nhau ra đường tìm người “nhìn đểu”, “xấc láo” để “dằn mặt” và đã lao vào vây ráp, hành hung người đi đường ở phường An Khánh, TPHCM.
Cũng đầu tháng 11, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, đã khởi tố 8 bị can về tội Gây rối trật tự công cộng và đưa 1 đối tượng vào diện quản lý giáo dục tại địa phương. Theo đó, nhóm 9 thanh thiếu niên từ 15-18 tuổi này rủ nhau “đi leo”. Nhóm này tháo biển kiểm soát xe máy, đeo khẩu trang, mang kiếm, ná cao su, vỏ chai bia… tìm người đi đường gây sự, đánh nhau.
Trước đó, cuối tháng 10, 17 bị can là thanh thiếu niên ở Quảng Ngãi cũng bị khởi tố liên quan đến hành vi Gây rối trật tự công cộng trong vụ hỗn chiến bằng dao để gây chú ý trên mạng xã hội.
Có con trai đang học lớp 10, chị Nguyễn Ngọc Bích (phường Chánh Hưng, TPHCM), không khỏi lo lắng trước thông tin về những sự việc trên. Chị chia sẻ, khi con bước vào giai đoạn thay đổi tâm sinh lý, tính cách có phần trầm lặng và ít nói hơn. Dù chủ động hỏi han, lắng nghe và tìm hiểu để đồng hành cùng con, chị vẫn lo sợ mạng xã hội tác động tiêu cực và thường xuyên khuyên con phải giữ bình tĩnh trước mọi chuyện.
Trăn trở về thực trạng này, thầy Bùi Thiện Đạo, Hiệu trưởng Trường THPT Võ Văn Kiệt (phường Phú Định, TPHCM), cho biết, cứ mỗi đầu năm học, nhà trường đều yêu cầu giáo viên chủ nhiệm đọc kỹ sơ yếu lý lịch để nắm rõ những em có hoàn cảnh đặc biệt (cha mẹ ly hôn, gia đình không hòa thuận...). Đây là nhóm học sinh dễ phát triển tâm lý lệch chuẩn, nắm bắt để kịp thời đồng hành với các em. Tuy nhiên, vẫn có nhiều phụ huynh phó mặc cho nhà trường với tư tưởng “con hư là tại nhà trường”.
Bạo lực học đường không thể giải quyết triệt để chỉ bằng hình phạt khi sự việc đã rồi. Điều nhà trường mong muốn nhất là gia đình có sự phối hợp thường xuyên, vì gia đình chính là ngôi trường đầu tiên và gần gũi nhất của trẻ.
Rèn kỹ năng "bấm pause"
Luật sư Nguyễn Hồng Lâm, Đoàn Luật sư TPHCM, nhận định, nhiều thanh thiếu niên và gia đình chưa ý thức rõ về hành vi nguy hại của bạo lực và chế tài tương ứng. Nhất là với học sinh, có người cho rằng vi phạm trong trường cùng lắm chỉ bị hạ hạnh kiểm hay viết bản kiểm điểm. Tuy nhiên, nhiều trường hợp đã vượt khỏi tầm xử lý nội bộ.
Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi đã chịu trách nhiệm các tội rất và đặc biệt nghiêm trọng (khung trên 15 năm). Từ đủ 16 tuổi trở lên, chịu trách nhiệm với các loại tội phạm (có tình tiết giảm nhẹ là dưới 18 tuổi).
Tội Gây rối trật tự công cộng thuộc loại tội ít nghiêm trọng, thông thường chỉ xử phạt hành chính, nhưng với sự việc nghiêm trọng, có thể bị khởi tố hình sự. Trong tình huống đó, ngoài hành vi cố ý gây thương tích hoặc giết người, người thực hiện còn có thể bị xem xét thêm hành vi gây rối trật tự công cộng.
ThS - bác sĩ nội trú Đỗ Văn Tuyên, khoa Liên Chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi Đồng 2, phân tích, ở tuổi vị thành niên, những mạng lưới trong não bộ liên quan đến cân nhắc hậu quả và kiểm soát xung động vẫn đang trong quá trình phát triển, trong khi sự đánh giá của bạn bè mang ý nghĩa rất lớn.
Để ngăn chặn những hành vi bộc phát tiêu cực từ gốc, cần trang bị cho học sinh khả năng tự điều hòa cảm xúc bằng kỹ năng "bấm pause" (tạm dừng) theo công thức: "Dừng - Lùi - Thở - Nói" là vô cùng cần thiết. Cần giúp trẻ hiểu kỹ năng “bấm pause” là tạm dừng hành động để có thể phản hồi mà không gây hại.
Dừng khi trẻ nhận thấy mình đang nóng lên. Lùi để tạo khoảng cách an toàn. Thở chậm, nhẹ, đều và thả lỏng bàn tay, vai… để làm dịu cơ thể. Và cuối cùng là nói một câu đã luyện trước để yêu cầu tạm dừng cuộc trò chuyện, chờ bình tĩnh sẽ trao đổi lại. Tuy nhiên, kỹ năng này cần được tập luyện lúc trẻ bình tĩnh, bằng những tình huống đóng vai cụ thể.
Đồng thời, nền tảng cốt lõi cho bộ não duy trì khả năng ức chế hành vi chính là lối sống khoa học: đảm bảo giấc ngủ từ 8-10 tiếng mỗi ngày, kết hợp cân bằng giữa học tập, thể thao và hoạt động ngoại khóa. Cạnh đó, giáo viên cũng cần được tập huấn tâm lý về giao tiếp với lứa tuổi vị thành niên.
Về giải pháp cho gia đình, theo TS tâm lý Tô Nhi A, Trường Đại học Luật TPHCM, có 2 nguyên tắc cốt lõi là: phụ huynh nên sẵn sàng đối diện với mọi vấn đề của con bằng tâm thế cởi mở và phải kiên nhẫn trao đổi cùng con. Cha mẹ không cần nói quá nhiều hay chỉ xoáy vào kết quả học tập, mà chỉ cần lắng nghe đủ sâu để con dám nói thật lòng những áp lực, cảm xúc dù tiêu cực. Gia đình, nhà trường và các dịch vụ chuyên môn đồng hành chính là gốc rễ đẩy lùi hành vi tiêu cực, bạo lực ở trẻ.
* Thiếu tá HUỲNH ĐỖ TẤN THỊNH, Trung tâm Chỉ huy, Phòng Tham mưu, Công an TPHCM:
Trẻ vi phạm do khủng hoảng giáo dục nhân cách
Từ những vụ bạo lực học đường và đường phố đau lòng, ta nhận thấy thanh thiếu niên đang mù mờ về pháp luật. Khi vung dao, nhiều em không ý thức được mình đang bước qua ranh giới tội ác. Đây không chỉ là sự bồng bột cá biệt, mà là biểu hiện của một cuộc khủng hoảng giáo dục nhân cách trầm trọng.
Trước khi trở thành tội phạm, những đứa trẻ này thường trải qua khủng hoảng tâm lý kéo dài nhưng bị bỏ ngỏ. Trong guồng quay mưu sinh, nhiều cha mẹ đánh mất sự kết nối, khiến họ không nhận ra những uất ức dồn nén hay các trào lưu độc hại đang cuốn con đi.
Việc khoán trắng giáo dục cho nhà trường khiến các em lớn lên với tâm hồn thiếu hụt nền tảng yêu thương và kỹ năng quản lý cảm xúc. Để ngăn chặn, gia đình và xã hội cần đưa giáo dục pháp luật, kỹ năng sinh tồn và kiểm soát cảm xúc thành môn chính khóa ngay từ tiểu học, chú trọng dạy qua tình huống thực tế để học sinh thấy rõ hậu quả của bạo lực. Đồng thời, cần thay đổi tính chất của các buổi họp phụ huynh, biến đây thành diễn đàn chia sẻ tâm lý học đường.
TRỌNG NGÂN ghi
