Trước đó, ngày 25-9, phóng sự truyền hình đa phương tiện “Ngáo" phim ngắn AI: Cơn sốt độc hại do Báo SGGP sản xuất cũng thu hút hơn 440.000 lượt xem, cảnh báo trực diện về những mặt trái của làn sóng công nghệ này. Dưới đây là những ý kiến phản hồi, giải pháp từ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo dục và nghệ sĩ gửi đến Báo SGGP.
* Ông ĐẶNG TRẦN CƯỜNG, Cục trưởng Cục Điện ảnh Việt Nam (Bộ VH-TT-DL):
Minh bạch hóa việc sử dụng AI
Trước mắt không nên vội áp tỷ lệ phần trăm cứng (20%, 30% hay 50%) cho AI vì công nghệ này can thiệp vào rất nhiều công đoạn khác nhau. Hướng đi phù hợp là xây dựng nguyên tắc minh bạch và xác định mức độ đóng góp sáng tạo thực chất của con người.
Với các liên hoan phim và giải thưởng nhà nước, Cục Điện ảnh đang nghiên cứu yêu cầu các tác phẩm tham dự phải kê khai chi tiết: công đoạn có sử dụng AI, công cụ, phạm vi tạo sinh và cam kết bản quyền, hình ảnh, giọng nói.
Đối với các giải thưởng cá nhân (đạo diễn, diễn viên, biên kịch, quay phim...), tiêu chí cốt lõi là thành quả xét giải phải phản ánh đúng lao động sáng tạo thực chất của cá nhân được đề cử.
Quan điểm định hướng là: không đóng cửa với công nghệ mới nhưng tuyệt đối không để công nghệ làm mất đi tính công bằng, trung thực và giá trị của con người trong nghệ thuật.
* TS HỒ KHÁNH VÂN, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học (Trường ĐH KHXH-NV, ĐHQG TPHCM):
Không để công nghệ làm chủ tiếng nói người trẻ
Qua giảng dạy và làm giám khảo các cuộc thi phim của sinh viên, tôi nhận thấy công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội cho người trẻ trong học tập và sáng tạo điện ảnh.
Công nghệ số và AI giúp các bạn tiếp cận việc làm phim dễ dàng hơn, từ lên ý tưởng, viết kịch bản, quay, dựng đến xử lý hình ảnh, âm thanh. Đây là lợi thế rất đáng khuyến khích, bởi điện ảnh vốn luôn gắn liền với sự đổi mới công nghệ.
Tuy nhiên, tôi thường nhắc sinh viên, công nghệ chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy sáng tạo của người làm phim. Điều quan trọng nhất của một tác phẩm vẫn là câu chuyện, góc nhìn và tiếng nói riêng. Một bộ phim dù đẹp về hình ảnh, kỹ thuật hiện đại, nhưng thiếu cảm xúc, thiếu trải nghiệm sống thì rất khó tạo dấu ấn.
Tôi luôn khuyến khích các bạn trẻ mạnh dạn thử nghiệm công nghệ mới, nhưng phải biết mình muốn kể câu chuyện gì và nhắn gửi điều gì với khán giả. Quan trọng là người trẻ phải chủ động sử dụng công nghệ, tránh để công nghệ làm chủ tiếng nói sáng tạo và đẩy mình vào nguy cơ phụ thuộc.
* TS ĐẶNG VŨ CẢNH LINH, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học thuộc Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam:
Tăng cường đào tạo sáng tạo AI tích cực
Một "sản phẩm" dễ dàng tạo ra không đồng nghĩa đó là "tác phẩm". Năng lực văn hóa đòi hỏi kiến thức, vốn sống, tư duy nghệ thuật và trách nhiệm với công chúng. Lượt xem hay doanh thu chỉ phản ánh sự chú ý, không tự chứng minh giá trị văn hóa.
Cần chấn chỉnh quan niệm câu view bằng nội dung bạo lực, dung tục để trục lợi trên tổn hại của người xem. Giải pháp căn cơ là tăng cường đào tạo sáng tạo AI tích cực gắn liền với đạo đức và trách nhiệm xã hội.
* Ông MAI NHƯ NGỌC, Phó Giám đốc TV360 (Viettel Telecom):
AI không thể sở hữu cái "hồn" nguyên bản
Một tác phẩm có 3 lớp "nguyên bản": ý tưởng, cách kể và dấu ấn cá nhân từ trải nghiệm sống. AI mô phỏng rất giỏi lớp cấu trúc, góc máy hay nhịp điệu, nhưng lớp ý tưởng và dấu ấn cá nhân thì vay mượn.
Một bộ phim càng ít dấu ấn con người càng khó được luật pháp bảo hộ độc quyền, thứ vốn làm nên sinh kế của ngành phân phối. Thư viện chất đầy sản phẩm AI trơn tru nhưng thiếu tác giả đứng tên thực chất là gia tài mong manh về pháp lý, dễ bị sao chép và hòa loãng. AI có thể dọn đường đi nhanh hơn nhưng không được phép nghĩ thay.
* NSƯT TRỊNH QUANG TÙNG, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương:
Chủ động kiểm soát mức độ can thiệp
Trong quy trình sản xuất hiện đại, AI đã trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực từ khâu kịch bản, xây dựng nhân vật cho đến tạo dựng hình ảnh. Xu hướng hiện nay là sự chồng lấn ranh giới giữa các thể loại: Phim tài liệu kết hợp phim truyện, hoạt hình và ngược lại.
Sự phát triển của AI mở ra rất nhiều lựa chọn mới về chất liệu và phương thức thể hiện. Tuy nhiên, AI dù mạnh đến đâu cũng chỉ là công cụ. Người làm phim bắt buộc phải là bên giữ quyền quyết định cuối cùng. Tránh để công nghệ dẫn dắt tư duy sáng tạo.
* Nhà văn - Biên kịch PHẠM HẠ THU:
Cần sự thấu hiểu và khoảng lặng tâm lý
Tôi có xem một số phim ngắn AI của Trung Quốc. Là một phụ huynh, nếu con tôi ở tuổi teen, tôi sẽ hạn chế con coi phim ngắn AI. Cấm thì chắc không được vì đó là xu hướng của giới trẻ.
Theo tôi, nhiều phim ngắn AI có nội dung độc hại làm xáo trộn nhận thức và giá trị cuộc sống, khiến cho giới trẻ suy nghĩ lệch lạc. Tôi cũng đã thử làm vài tập phim ngắn AI, và có tham vọng thực hiện được những bộ phim ngắn AI tử tế.
* NSƯT NGỌC THU:
Dấu ấn nghệ sĩ có nguy cơ bị hòa lẫn
AI mở ra nhiều khả năng mới nhưng cũng đe dọa dấu ấn riêng của diễn viên. Việc công nghệ tự ý sử dụng khuôn mặt, dáng diễn để nhân bản hàng loạt nhân vật giống hệt người thật sẽ làm mất đi sự độc đáo vốn có. Điện ảnh không thể chỉ dựa vào một khuôn mặt được tạo ra hoàn hảo bởi thuật toán.
Sức sống của nhân vật nằm ở cảm xúc, trải nghiệm thực tế và cách người nghệ sĩ sống hết mình với vai diễn. Công nghệ có thể mô phỏng diện mạo, nhưng nếu bị nhân bản đại trà, dấu ấn sáng tạo riêng của diễn viên trên màn ảnh có nguy cơ bị hòa lẫn và biến mất.
* Đạo diễn HỒNG PHÚC, đạo diễn phim AI Bãi săn:
AI làm tăng vai trò định hướng của đạo diễn
Với tương lai nghề đạo diễn, AI vừa mở rộng khả năng sáng tạo, vừa làm thay đổi khá căn bản cách một bộ phim được hình thành. Trước đây có những hình ảnh tôi nghĩ ra nhưng phải tự loại bỏ sớm vì kinh phí hoặc điều kiện sản xuất không cho phép. AI làm cho ranh giới đó dịch chuyển rất xa.
Một đạo diễn có thể thử nghiệm nhiều hơn trước khi bước vào sản xuất, thậm chí tạo ra những cảnh mà trước đây chỉ những dự án có ngân sách rất lớn mới dám nghĩ tới. Nhưng tôi không nghĩ vì vậy mà vai trò đạo diễn nhỏ đi, có khi ngược lại. Khi khả năng tạo hình ảnh trở nên quá dễ, khả năng lựa chọn càng trở nên quan trọng.
Ngày trước khó nhất có thể là “làm sao tạo được hình ảnh này?”. Với AI, câu hỏi dần chuyển thành “tại sao phải tạo hình ảnh này?”. Và theo tôi, câu hỏi thứ hai mới thực sự là công việc của đạo diễn.
