Mở đường cho hàng Việt đi xa

Gom nguồn hàng, nâng sức cạnh tranh

TPHCM là thị trường tiêu thụ lớn, tiếp nhận lượng hàng hóa dồi dào từ ĐBSCL, Đông Nam bộ và nhiều vùng sản xuất. Tuy nhiên, từ sản phẩm tốt đến nguồn hàng đủ sức đi vào hệ thống phân phối lớn vẫn tồn tại khoảng cách không nhỏ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã có thế mạnh về sản phẩm nhưng quy mô hạn chế, chất lượng các lô hàng chưa đồng đều, trong khi năng lực bảo quản, logistics và truy xuất nguồn gốc còn yếu. Nếu việc kết nối cung - cầu chỉ diễn ra theo chương trình hay mùa vụ, doanh nghiệp rất khó hình thành dòng hàng ổn định.

Theo ông Nguyễn Phúc Khoa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM, sản xuất tốt mới chỉ là điều kiện cần. Nguyên liệu phải đến đúng thời điểm, hàng hóa lưu thông thông suốt và chi phí logistics phải được tối ưu. Doanh nghiệp vì vậy không còn cạnh tranh thuần túy bằng sản phẩm, mà bằng khả năng tổ chức cả chuỗi giá trị: từ vùng nguyên liệu, chế biến, bảo quản đến vận chuyển và phân phối.

Bài toán đặt ra là phải hình thành những đầu mối đủ khả năng kết nối thường xuyên giữa vùng sản xuất và thị trường. Với SATRA, lợi thế nằm ở hệ sinh thái gồm Vissan, Cofidec, chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền… và mạng lưới bán buôn, bán lẻ rộng khắp. Khi các “mắt xích” được kết nối chặt chẽ, hệ thống có thể vừa tập hợp nguồn hàng, vừa kiểm soát chất lượng và tổ chức đầu ra hiệu quả.

Tuy nhiên, muốn đi xa, hàng hóa phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí nghiêm ngặt về chất lượng, truy xuất, bảo quản và tiến độ giao hàng. Bà Trần Thụy Quế Phương, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, cho biết, gần như toàn bộ sản phẩm thủy sản xuất khẩu phụ thuộc vào logistics lạnh. Chỉ một công đoạn không bảo đảm có thể làm giảm chất lượng, phát sinh khiếu nại, trả hàng, thậm chí mất khách. Yêu cầu của thị trường đang chuyển dịch mạnh sang giao hàng đúng hạn, chất lượng ổn định, truy xuất minh bạch và giảm phát thải.

Điểm nghẽn hiện nay nằm ở hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu thực tế. Theo ông Lương Quang Thi, Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics và cảng biển TPHCM, Chủ tịch Công ty ABA Cooltrans, hơn 70% kho lạnh hiện tập trung quanh TPHCM, trong khi các trung tâm sơ chế, cấp đông tại ĐBSCL và Tây Ninh còn thiếu; 80%-90% vận chuyển lạnh nội địa vẫn phụ thuộc vào đường bộ. Vì vậy, cần hình thành các điểm gom hàng gần vùng sản xuất, kết nối vận tải đa phương thức với TPHCM và cụm cảng Cái Mép, chia sẻ dữ liệu để tối ưu hóa luồng hàng.

Mở rộng mạng lưới phân phối ra nước ngoài

Theo ông Đặng Quý Nhân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM, khi nguồn hàng được tập hợp và nâng chuẩn, bài toán tiếp theo là mở rộng đường đi. TPHCM không chỉ là thị trường tiêu thụ mà có thể trở thành đầu mối tập hợp hàng Việt để đưa ra thị trường quốc tế. Thực tế cho thấy các quy định khắt khe về môi trường, phát thải, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường của hàng hóa. Chuỗi cung ứng vì thế phải tăng cường liên kết vùng, ứng dụng công nghệ để giám sát, truy xuất và tối ưu hóa vận hành; sự liên kết này cần kéo dài xuyên suốt từ người sản xuất, doanh nghiệp chế biến, đơn vị logistics đến nhà nhập khẩu.

Như vậy, đưa hàng ra nước ngoài không đơn giản là tìm kiếm người mua. Phía sau một đơn hàng là cả một chuỗi “mắt xích” từ chuẩn hóa sản phẩm, bảo quản, kho vận đến giao hàng. Đây là những khâu mà các doanh nghiệp nhỏ rất khó tự thực hiện nếu đi riêng lẻ.

Dư địa phát triển vì thế nằm ở những đầu mối có năng lực gom hàng, nâng chuẩn, tổ chức logistics và kết nối thị trường. Thay vì mỗi HTX, doanh nghiệp tự mò mẫm tìm đường xuất khẩu, đầu mối phân phối có thể đứng ra lựa chọn các sản phẩm tiềm năng, tập hợp nguồn hàng và kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, kênh bán hàng quốc tế. “SATRA có nền tảng vững chắc để tham gia sâu hơn vào quá trình này khi Cofidec có năng lực chế biến nông, thủy sản; chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền kết nối nguồn hàng. Vấn đề cốt lõi là kết nối các nguồn lực này thành một dòng hàng thống nhất”, ông Lâm Quốc Thanh, Tổng Giám đốc SATRA, khẳng định.

Có thể thấy, những đầu mối đủ năng lực tổ chức dòng hàng từ vùng sản xuất đến hệ thống phân phối và cửa ngõ xuất khẩu sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ giảm bớt áp lực tự tìm đường ra thị trường. Quan trọng hơn, đầu ra ổn định sẽ tạo lực kéo ngược trở lại vùng sản xuất, thúc đẩy các doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động nâng cao chất lượng, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, hướng tới sản xuất xanh và xây dựng thương hiệu bền vững. Năng lực phân phối vì thế không còn đóng vai trò ở khâu cuối của chuỗi, mà đã trở thành sức kéo quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và mở đường cho hàng Việt đi xa.