Nguyễn Vĩnh Bảo - Những giai điệu cuộc đời

(SGGPO).- Nguyễn Vĩnh Bảo - Những giai điệu cuộc đời là nhan đề cuốn sách gần như một hồi ký ghi lại những câu chuyện cuộc đời và cái duyên son sắc với âm nhạc truyền thống Việt Nam của bậc thầy trăm năm - nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo.

Cuốn sách do GS.TS Nguyễn Thuyết Phong chủ biên, TS Nguyễn Thị Kim Ửng và ThS Nguyễn Thúy Uyển đồng tác giả; Đại học Hoa Sen và NXB Hồng Đức phát hành.

Sách dày 355 trang, bao gồm 6 phần nội dung: Những giai điệu cuộc đời; Tinh tường và tinh tế; Nhớ; Cải tiến đàn tranh; Nhiều góc nhìn - Một tâm trạng; Hình ảnh và tư liệu.

Bìa cuốn sách Nguyễn Vĩnh Bảo - Những giai điệu cuộc đời

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo nổi bật với mái tóc bềnh bồng trắng, ánh mắt tinh anh, dáng người nhỏ nhưng toát lên một trí tuệ tầm cỡ, bình thản trước mọi sự, dí dỏm sâu sắc và tràn đầy bác ái. Đó là hình ảnh người nghệ sĩ, người thầy vĩ đại mà gần gũi với bao thế hệ nghệ sĩ, thính giả trong và ngoài nước đam mê đờn ca tài tử trong âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo sinh năm 1918 (năm Mậu Ngọ) tại làng Mỹ Trà, quận Cao Lãnh, tổng Phong Thạnh, tỉnh Sa Đéc. Lớn lên trong một gia đình giỏi đàn ca, Nguyễn Vĩnh Bảo tiếp xúc với cây đàn đoản từ năm 5 tuổi. Đến năm 10 tuổi, Vĩnh Bảo đã đàn khá hay đàn đoản, đàn kìm và đàn gáo.

Mười bốn tuổi, ông quyết định sống tự lập, bắt đầu bôn ba khắp nơi, làm nhiều nghề, biết nhiều thứ tiếng, và một điều bất di bất dịch: tiếng đàn đồng hành với ông trong mọi hoàn cảnh. Ông sớm có tình yêu sâu nặng và thủy chung với bà Nguyễn Thị Trâm Anh, sau này là người bạn đời mà ông luôn yêu quý. Vợ chồng nhạc sư có tổng cộng 7 người con.

Trong phần “Những giai điệu cuộc đời”  - TS Nguyễn Thị Kim Ửng chấp bút qua lời kể của nhạc sư Vĩnh Bảo, hai mảng nội dung “giai điệu” và “cuộc đời” đan xen, xuyên suốt.

Bằng tấm lòng rộng mở và sự mẫn cảm đặc biệt, nhạc sư Vĩnh Bảo thâu nạp mãnh liệt âm thanh và hình ảnh từ cuộc sống xung quanh rồi chắt thành tiếng nhạc. Ông rung động trước cánh hoa rơi, rưng rưng đặt vào túi áo; ông bồn chồn nghe tiếng khóc của trẻ hàng xóm giữa đêm khuya mà mang thuốc sang thăm, kịp thời cứu được mạng người lúc nguy cấp; hay tiếng ễnh ương kêu ềnh ang dưới ao sen trong đêm tịch mịch mà làm ông động lòng nghiền ngẫm sáng chế ra dây Tỳ (hò - liu - sol - sol), dây Xề (re - sol) trên cây đàn gáo… Ở chiều ngược lại, “âm nhạc giúp tôi cảm thấy cuộc sống phong phú, muôn màu muôn vẻ, thấy vạn vật xung quanh đầy thơ và nhạc”, nhạc sư chia sẻ.

Chương “Tinh tường và tinh tế”, GS.TS Nguyễn Thuyết Phong thể hiện sự bất ngờ, lòng ngưỡng mộ trước sự tinh tường nghệ thuật nước nhà và tinh tế trong âm nhạc, quan điểm âm nhạc của nhạc sư Vĩnh Bảo. Nhạc sư là pho tư liệu sống quý giá cho những ai đam mê nghiên cứu lịch sử Nhạc viện TPHCM nói riêng và âm nhạc dân tộc nói chung tìm đến.

“Khi đờn bản đờn, người ta cố gắng sao cho trúng bài trúng nhịp mà thành ra cái chuyện đờn giống như trả bài. Tôi thì chủ trương mượn bài đờn để nói lên tâm tư của mình. Đờn câu đờn này tôi thấy mình đang ở Cần Thơ, qua câu đờn nọ tôi thấy mình đang ở Sóc Trăng. Những hình ảnh cuộc đời cứ hiện ra trong đầu, thu vào tim tôi và chảy ra qua ngón tay chơi đờn của tôi. Lối đờn phải là như vậy đó”. Nhạc sư NGUYỄN VĨNH BẢO.

   

Chương “Nhớ”. Vì sao là “Nhớ”? Vì trí nhớ của nhạc sư Vĩnh Bảo - mà GS.TS Nguyễn Thuyết Phong gọi là “trí nhớ ngoại hạng” - khiến người ta vừa thán phục vừa xúc động. Ít ai nhớ được hết hơn 200 bạn đàn, nhớ đường phố Sài Gòn xưa ra sao nay thế nào, nhớ rõ từng chuyến xe… Kể về bạn đàn, bạn sinh năm nào, quê quán ở đâu, nhân dạng ra sao, chơi đàn gì, bối cảnh câu chuyện thế nào… đều được vị lão sư bách niên kể vanh vách, sống động… Chẳng hạn, khi tả người: “Ca sĩ Hồng Châu cao khoảng 1,6m, người to to, đầu tóc dài và uốn bồm xồm như ổ quạ, ca Vọng cổ nhịp 8 “Cộp, cộp, Bonjour Thầy Ba”, “Đêm lụng canh trường”,…”; khi tả tính, tả tài: “Sáu Tửng… Tiếng đàn phát ra nghe rất anh hùng và tự tin. Chữ đàn sắp xếp sắc sảo, câu cú tròn vành rõ nghĩa, hơi nào ra hơi nấy, tiết tấu mắc mỏ, mùi…”…

“Nhớ” còn ghi lại những cái duyên gặp gỡ đáng nhớ trong cuộc đời nhạc sư. Đó là cái duyên gặp GS.TS Trần Văn Khê năm 1947 khi giáo sư Nguyễn Vĩnh Bảo và giáo sư Trần Văn Khê cùng dạy học ở trường Trung học Ngô Quang Vinh, đường Arras (nay là đường Cống Quỳnh) để rồi sau đó hai ông trở thành bạn tri âm, tri kỷ. Hay cuộc hội ngộ bất ngờ năm 1971 với Giám đốc Museum Carbondale - ông Basil Hedrick tại Sài Gòn rồi được vị này kết nối để giáo sư Vĩnh Bảo sang Mỹ dạy đàn tại Trung tâm Việt học (Center for Vietnamese Studies, University of Southern Illinois, Carbondale), và đi thuyết giảng nhạc Việt tại nhiều trường đại học như Denver (Colorado), Urbana Champagne, Washington D.C…

“Năm 20 tuổi (1938), tiếng đàn gáo của Nguyễn Vĩnh Bảo được ghi vào đĩa Béka cùng với Năm Nghĩa đàn tranh, Ba Cân đàn kìm cho cô Ba Thiệt ca Vọng cổ nhịp 16. Đó là đĩa nhựa âm nhạc cổ truyền Việt Nam đầu tiên đi vào điện khí”.

Năm 2005, Nguyễn Vĩnh Bảo được tặng giải thưởng Đào Tấn. Năm 2006, ông là nhạc sư hiếm hoi của Việt Nam được vinh danh qua tham luận tại Hội thảo Dân tộc nhạc học thế giới (Society for Ethnomusicology) tại Hawaii. Năm 2008, Đại sứ Pháp tại Việt Nam thay mặt Bộ Văn hóa Pháp tặng ông huân chương cao quý “Officier des Arts et des Lettres”.

Đặc biệt, nhạc sư Vĩnh Bảo chính là cha đẻ của chiếc đàn tranh cải tiến 17, 19, 21 dây. Ý nghĩa và vai trò của sự đóng góp này của nhạc sư được thể hiện rõ trong phần 4 của cuốn sách: “Cải tiến đàn tranh”, do ThS Nguyễn Thuý Uyển trình bày.

Tính bác học và sự gần gũi được dung hòa trong cuốn sách, giúp cho độc giả dù trong giới chuyên môn hay ngoại đạo đều có thể tìm được những trang yêu thích cho riêng mình. Và Nguyễn Vĩnh Bảo - Những giai điệu cuộc đời là một cuốn sách quý giá về một nhạc sư, “một nhân chứng không thể chối cãi” cao tuổi nhất của nhạc dân tộc Việt Nam.

Về các tác giả:

 - GS.TS NGUYỄN THUYẾT PHONG: Tốt nghiệp Tiến sĩ Âm nhạc học hạng “Tối danh dự” tại Viện Đại học Sorbonne (Paris, 1982). Chủ nhân bộ sưu tập Phong Nguyen Collection (bộ sưu tập lớn nhất về Việt Nam tại Trung tâm Giáo dục Toàn cầu, New York, và Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ). Năm 1997, ông là người Việt duy nhất được Tổng thống Bill Clinton phong tặng danh hiệu Danh nhân Di sản Quốc gia Hoa Kỳ. Năm 2001 được ghi tiểu sử trong Đại Từ điển Danh nhân Âm nhạc Thế giới The New Grove (Anh Quốc).
 
- TS NGUYỄN THỊ KIM ỬNG: Tổng Biên tập tạp chí Kiến Thức Ngày Nay. Với bút danh Kim Ửng, hơn 20 năm qua, bà là nhà báo tích cực, viết cho các báo và tạp chí: Sài Gòn Giải Phóng, Thanh Niên, Văn Nghệ TPHCM…

- ThS NGUYỄN THÚY UYỂN: Tốt nghiệp cao học ngành Sư phạm piano (2008) tại Nhạc viện TPHCM và cao học ngành Biểu diễn piano tại Đại học Monash, Úc (2011).

LÂM AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cần quan tâm đến cảm nhận của độc giả khi quảng cáo trên sách

Băn khoăn quảng cáo trên xuất bản phẩm

25 triệu đồng là số tiền mà một nhà xuất bản (NXB) mới đây phải nộp phạt vì hành vi quảng cáo sản phẩm thực phẩm trên xuất bản phẩm Cẩm nang vàng cho phụ nữ mang thai. Vấn đề quảng cáo trên xuất bản phẩm đã được quy định trong Luật Xuất bản lẫn Luật Quảng cáo. Tuy nhiên, thực tế vấn đề này đang gây không ít băn khoăn cho những người làm nghề. 

Phim

Đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh: Cố gắng xây dựng dấu ấn cho riêng mình

Gây ấn tượng bởi sự tinh tế trong tác phẩm đầu tay Thưa mẹ con đi, đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh chia sẻ, anh luôn muốn thử sức mình ở những dự án khó và cố gắng để phim mình đến với nhiều khán giả nhất có thể. Bộ phim tiếp theo Bằng chứng vô hình, do đó, được đặt nhiều kỳ vọng và tâm huyết.  

Âm nhạc

"Khúc hát phiêu ly" dành cho nhạc sĩ Phó Đức Phương

Đêm nhạc chủ đề Khúc hát phiêu ly do các nghệ sĩ từng làm việc, gắn bó với nhạc sĩ Phó Đức Phương vừa diễn ra tại Nhà hát lớn Hà Nội. Đây là món quà tinh thần ý nghĩa các nghệ sĩ dành tặng lúc ông đang bệnh nặng. 

Mỹ thuật

Đừng để đạo tranh trở thành thói quen

Những ngày qua, câu chuyện họa sĩ đạo tranh cổ động của tác giả nước ngoài rồi đem dự thi bị phát hiện, lại một lần nữa khiến dư luận và nhất là những người yêu nghệ thuật phải lên tiếng bày tỏ sự thất vọng, bất bình.

Sân khấu

Nỗi lo điểm diễn

Sân khấu kịch đóng đô tại Trung tâm Văn hóa quận 6 (cơ sở 2) của NSƯT Trịnh Kim Chi từ sau dịch Covid-19 đến nay vẫn tạm ngưng diễn, vì chi phí thuê mặt bằng không nhỏ, suất diễn không đều, khán giả ít. 

Sáng tác

Duyên phận

Con bé gọi chị bằng “xiếm” từ ngày nó còn bé tí, đớt đát và bệnh rề rề. Ngày đó, chị mang danh thím Sáu được gần hai năm.