Tại hội thảo, PGS-TS Phùng Chí Sỹ, Giám đốc dự án “Ô nhiễm không khí và đốt ngoài trời trong nông nghiệp tại Việt Nam”, cho biết mục tiêu của dự án là đánh giá tác động của đốt mở và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đối với môi trường và sức khỏe con người của Việt Nam.
Với nguồn tài trợ từ Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông thôn Vương quốc Anh, dự án được triển khai từ tháng 7- 2022 đến tháng 3-2025 (giai đoạn 1); giai đoạn 2 được tiếp tục từ cuối tháng 6-2025 đến cuối tháng 3- 2026.
Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2 bao gồm, triển khai nhân rộng mô hình phân hủy rơm rạ tại đồng ruộng ở xã An Trường (50 ha), xã Quới An (50 ha) thuộc tỉnh Vĩnh Long. Triển khai thí điểm thu gom rơm rạ để sản xuất viên nhiên liệu (RDF) thay thế cho đốt hở rơm rạ tại Công ty CP Gia Bình Hồng Ngự (khoảng 40 tấn). Cập nhật quy trình lập bản đồ và xác định các điểm nóng về đốt hở rơm rạ trong nông nghiệp và dự báo nồng độ PM2.5 do các điểm nóng này gây ra.
Ngoài ra, dự án cũng đã lập bản đồ hàng tháng và hàng năm của cả nước bao gồm các địa điểm, khu vực đốt hở rơm rạ và sự phân bố PM2.5 vào năm 2025. Đánh giá sự đóng góp của việc đốt hở rơm rạ trong nông nghiệp vào mức độ PM2.5 tại các khu vực đô thị ở thành phố Hà Nội. Điều tra về sinh khối rơm rạ, đánh giá sinh khối bị đốt cháy, ô nhiễm không khí và khí nhà kính liên quan….
Nghiên cứu của Viện môi trường và Tài nguyên (Đại học quốc gia TPHCM) cho thấy, hoạt động đốt rơm rạ tại Hà Nội năm 2024 phát sinh lượng đáng kể các chất gây ô nhiễm không khí, trong đó, phát thải tập trung chủ yếu ở vụ Đông Xuân. Cụ thể, phát thải CO: 10.733,81 tấn; tiếp đến là PM10: 1.327,14 tấn; PM2.5: 1.210,47 tấn.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc đốt rơm rạ ở ngoài đồng đang là một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng. Để xử lý vấn đề này chúng ta cần đồng bộ các giải pháp, trong đó, xúc tiến, hợp tác với các tổ chức quốc tế để nhận được sự hỗ trợ về mặt tài chính, kỹ thuật, phương thức quản lý để xử lý rơm rạ thành những nguyên liệu thân thiện với môi trường được xem là xu thế tất yếu.
Nhiều lợi ích khi xử lý rơm rạ thành nhiên liệu đốt
Theo Trung tâm công nghệ môi trường (Hội bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam), chi phí sản xuất viên nhiên liệu biomass trung bình 1,8 triệu đồng/tấn, trong khi giá bán xuất khẩu đạt 3,5-4 triệu đồng/tấn. Với sản lượng 10.000 tấn/năm, doanh nghiệp có thể đạt doanh thu 35-40 tỷ đồng/năm, lợi nhuận ròng khoảng 6-8 tỷ đồng/năm, thời gian hoàn vốn khoảng 2-3 năm.
Kinh nghiệm thực tế cho thấy tùy quy mô và công suất, tổng vốn đầu tư cho nhà máy sản xuất viên nhiên liệu biomass dao động từ 3-20 tỷ đồng. Cơ cấu chi phí thường bao gồm: 60% máy móc - thiết bị, 25% xây dựng hạ tầng, nhà xưởng và 15% chi phí nhân sự, vận hành. Các ngân hàng như BIDV, Vietcombank, hoặc Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam, các Quỹ xanh quốc tế như Green Climate Fund hiện có chính sách ưu đãi lãi suất cho dự án đầu tư năng lượng sạch, giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính ban đầu.
