Có thể phòng ngừa

Bệnh xơ teo cơ Delta đang là đề tài thời sự ở Việt Nam. GS-TS-BS Ngô Bảo Khang - đã có 50 năm công tác trong ngành này tại các bệnh viện Việt Đức, Chợ Rẫy, giảng dạy tại các trường đại học Y Hà Nội, TPHCM và hiện là Cố vấn Chủ tịch Hội đồng Khoa học Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình Saigon - ITO - cho biết:

Bệnh xơ teo cơ Delta đã được y văn thế giới nói tới từ lâu. Đây là một bệnh trong các bệnh co rút cơ, là tình trạng cơ Delta bị xơ hóa nên không phát triển to ra. Vì vậy nó được gọi là bệnh xơ hóa tiến triển.

Gọi là bệnh “chim xệ cánh” thì không đúng vì theo cảm quan, gờ trong của xương bả vai bệnh nhân nhô cao ra phía sau, hai cánh tay bệnh nhân không khép vào thân người được.

Nguyên nhân gây bệnh

Có nhiều nguyên nhân được đặt ra. Do bẩm sinh, do viêm cơ thiếu máu, tiêm chích, hoặc không rõ nguyên nhân. Cũng có ý kiến cho rằng ở VN, nguyên nhân chính là do hậu quả của tiêm chích thuốc vào cơ Delta.

Tuy nhiên việc tiêm chích này phải có yếu tố nhiễm trùng sau chích từ nhẹ đến nặng mà đa số là nhẹ và tiềm tàng, nghĩa là sau chích bệnh nhân sưng đau tại vết chích mà thường chỉ là chườm nóng và uống kháng sinh rồi hết. Tuy nhiên, bệnh sẽ diễn biến từ từ qua nhiều năm rồi cơ mới xơ và co rút.

Vấn đề chích ngừa không phải mới có 20 năm nay như ông Vụ trưởng Vụ Điều trị Bộ Y tế Lý Ngọc Kính nói, mà có từ trước 1975. Vì vậy vấn đề điều tra nguyên nhân gây nhiễm trùng hiện nay là rất khó. Sổ sách của các trạm y tế không còn lưu giữ danh sách các đợt tiêm chủng, các loại thuốc, nơi sản xuất…

Điều trị có phức tạp?

Cơ Delta bám vào 3 nơi với 3 bó:

1/3 ngoài xương đòn vào mỏm quạ và gờ xống vai phía sau xương bả vai, vì vậy khi cơ bị xơ hóa và co rút nặng hay nhẹ sẽ làm dạng cánh tay và cạnh trong xương bả vai gồ cao nhiều hay ít. Khi đó khớp vai ít vận động nên tất yếu các cơ ở lưng và lồng ngực cũng không vận động nên sẽ teo đi, làm trẻ trông gầy còm và nhỏ con hơn trẻ bình thường.

Ngoài bệnh ở cơ Delta và cơ mông do tiêm chích, chúng ta thường gặp nhất là xơ co rút cơ tứ đầu đùi vì ở VN ít chích mông, nhất là ở trẻ em, mà thường chích ở đùi hoặc cơ Delta. Cơ đùi bị xơ và co rút sẽ nhỏ đi và thường là cứng khớp gối không gấp được gối.

Vì vậy, điều trị cơ Delta xơ co rút tùy theo bó cơ bị ảnh hưởng, chỉ cần cắt chỗ bám của bó cơ đó để giải phóng co rút phối hợp với bất động và tập luyện phục hồi sau mổ. Sau mổ, hai cánh tay có thể khép sát người được, không dang nữa nhưng cơ Delta xơ, cơ lưng, cơ ngực teo không thể nở ngay được.

Phòng ngừa

Để phòng ngừa, cần chấn chỉnh công tác tiêm chủng và chích thuốc. Phải có hồ sơ ghi chép các đợt tiêm chủng và các lần chích thuốc, lưu trữ ít nhất 7-10 năm để dễ tra cứu và theo dõi sau này. Thuốc tiêm chủng phải được kiểm tra chặt chẽ vấn đề tiệt trùng, kể cả nguyên tắc vô trùng trong tiêm chủng.

Sau tiêm chích nếu trẻ có triệu chứng nhiễm trùng hoặc vận động khớp vai khó khăn thì phải khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Hoặc khi khám sức khỏe cho các cháu hàng năm phải khám cơ quan vận động, nhất là cử động tay, chân, khớp vai, gấp duỗi gối, dáng đi đứng, chứ không chỉ có khám tim, phổi, nắn bụng và xét nghiệm máu là đủ.

Khám xong phải ghi vào sổ khám bệnh của bệnh nhân. Nếu có bất thường phải khám chuyên khoa và điều trị tập phục hồi chức năng sớm. Nếu để muộn thì phải mổ, nhưng dù mổ thì vận động của vai hay gối cũng không thể phục hồi bình thường. Riêng cơ Delta đã xơ không thể to ra, các cơ lưng, cơ ngực teo nhỏ không thể nở ngay ra được, cần phải có quá trình tập luyện và phục hồi. 

BÌNH MINH ghi