Công nghiệp trên địa bàn TPHCM

Hai nguyên nhân khiến tốc độ tăng trưởng thấp

Thời gian gần đây, tốc độ phát triển của ngành công nghiệp trên địa bàn TPHCM thấp hơn so với mức tăng chung của cả nước. Từ những năm trước, tốc độ phát triển của ngành cũng trồi sụt thất thường. Nguyên nhân vì đâu?

  • Chuyển dịch cơ cấu sản phẩm chậm

Trong 4 năm qua, chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn TP không chỉ thể hiện thay đổi về giá trị mà còn thay đổi cả về số lượng cơ sở sản xuất. Hiện nay có 7 ngành có tỷ trọng giá trị sản xuất cao trong ngành công nghiệp là thực phẩm đồ uống (19,4%), cơ khí (17,4%), may mặc (7,5%), da giày (7,1%), hóa chất (8,3%), dệt (5,3%), nhựa cao su (8,8%).

Sản xuất sữa của Vinamilk - Mặt hàng đồ uống chiếm tỷ trọng lớn trong kinh tế TP nhưng tốc độ tăng trưởng thấp.

Mức tăng bình quân trong cả giai đoạn trên 15%, cao hơn mức tăng bình quân của nhiệm kỳ 1996-2000 (14,3%). Tuy nhiên, điều này cho thấy, những ngành thâm dụng lao động lớn vẫn chiếm tỷ trọng cao, trong khi các ngành có hàm lượng chất xám cao như điện tử, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, cơ khí chế tạo… còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn.

Nguyên nhân chủ yếu được Sở Công nghiệp đánh giá, đó là do nền kinh tế nước ta còn ở trình độ thấp, cơ sở vật chất và cơ cấu nền kinh tế còn lạc hậu; doanh nghiệp còn thiếu hiểu biết về thị trường thế giới và luật pháp quốc tế; năng lực quản lý còn yếu, trình độ công nghệ lạc hậu, khả năng cạnh tranh kém.

Thực tế, một doanh nghiệp phát triển cần có các yếu tố vốn, kỹ thuật và công nghệ, thị trường và kinh nghiệm quản lý và tổ chức. Cả 4 yếu tố ấy của các doanh nghiệp TP đều thuộc dạng yếu kém. Trước hết, công nghệ lạc hậu, quy mô sản xuất nhỏ, năng suất lao động thấp.

Tỷ trọng gia tăng của sản phẩm tinh chế chỉ khoảng 20%, rất thấp, thiết bị hiện đại chiếm 10% nên mức tiêu hao năng lượng trong một đơn vị sản phẩm cao từ 1,2-1,5 lần so với các nước trong khu vực. Doanh nghiệp thiếu vốn đầu tư, hệ số đổi mới thiết bị trung bình chưa đến 7%. Thứ hai, có trên 80% nguyên phụ liệu cho sản xuất công nghiệp trên địa bàn phải nhập khẩu.

Trong khi đó, thị trường tiêu thị sản phẩm trong nước có chiều hướng chựng lại do sức mua giảm. Do chi phí đầu vào tăng, đầu ra giảm, tích lũy của doanh nghiệp thấp nên không có điều kiện đổi mới thiết bị sản xuất. Thứ ba, số lượng các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn chiếm đến ¾ của cả nước, thiết bị lạc hậu nên sản xuất gây ô nhiễm. Thứ tư, lực lượng lao động, cơ chế chính sách, vai trò quản lý nhà nước đối với ngành đều còn nhiều bất cập, trong đó chất lượng nguồn nhân lực rất đáng lo ngại…

  • Và những giải pháp chưa đồng bộ

Chính vì những lý do trên mà tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp không ổn định, phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến thị trường thế giới. Trong suốt những năm qua, TP vẫn thiếu những biện pháp có tính chất đột phá và liên tục nên trở thành động lực thúc đẩy phát triển.

Thật ra, TP cũng có những nỗ lực nhất định nhưng chưa đem lại hiệu quả. Để thực hiện phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, TP đã tổ chức hội chợ ngược, trong đó các doanh nghiệp có nhu cầu sẽ trình bày các nguyên phụ liệu cần để các nhà sản xuất biết và tổ chức cung cấp. Tuy lạ và thu hút sự chú ý, nhưng kênh kết nối này không được duy trì thường xuyên, điều kiện phát triển công nghiệp phụ trợ vẫn chưa được mở ra nên chưa mang lại hiệu quả cao.

Chương trình di dời hiện đang có vẻ gấp rút nhưng phần lớn các doanh nghiệp vẫn còn đang tìm địa điểm và xây dựng nhà máy. Thực tế là các KCN-KCX chưa sẵn sàng về quỹ đất cho các doanh nghiệp di dời. Cũng vì nguồn vốn đầu tư thấp, khả năng tiếp cận các nguồn vốn khó khăn, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thể thực hiện di dời hiệu quả, ảnh hưởng đến tốc độ phát triển chung.

Gần đây nhất, TP thực hiện chương trình “Phát triển các sản phẩm công nghiệp chủ lực”, với 43 sản phẩm được công nhận. Tuy nhiên, dư luận đánh giá, các sản phẩm này phần lớn là sản phẩm tiêu dùng, chưa phải là những nhóm sản phẩm có hàm lượng chất xám cao, công nghệ hiện đại để có tác dụng thúc đẩy kinh tế phát triển.

Điều lo ngại là cho đến nay các doanh nghiệp có sản phẩm chủ lực vẫn chưa xây dựng xong lộ trình gia nhập WTO. Những doanh nghiệp được xem mạnh nhất TP này còn thiếu thông tin về thị trường thế giới, chưa hình dung được con đường sẽ phải đi khi gia nhập WTO.

Rõ ràng, sự phát triển ngành công nghiệp TP còn rất ngổn ngang và đang cần phải có một nhà thiết kế tài hoa để có những giải pháp toàn diện và đồng bộ nhằm thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu sản phẩm, góp phần tạo nên bước đột phá mới trong nhiệm kỳ tới. 

VĂN MINH HOA

Các tin, bài viết khác