Báo chí thế giới mấy ngày nay đưa tin, Tây Ban Nha (TBN) kiện Odyssey – công ty mới phát hiện xác tàu đắm với lượng tiền vàng bạc trị giá hơn nửa tỷ USD – để đòi lại quyền sở hữu tài sản. Trong lúc đó, Odyssey tuyên bố không có chuyện TBN kiện họ. Vậy thực hư thế nào và ai sẽ sở hữu kho báu khổng lồ này?
- Trở lại “phát hiện vĩ đại”
Robot lặn sâu hiện đại Odyssey dùng trục vớt kho báu
Cả thế giới hôm 18-5 bị thu hút bởi thông báo từ Công ty thám hiểm hàng hải Odyssey của Mỹ về phát hiện lớn nhất lịch sử: một xác tàu đắm chứa hơn 500.000 đồng tiền vàng bạc nặng... hơn 17 tấn, tổng giá trị trên nửa tỷ USD.
Odyssey cho rằng đây là tàu buôn, tạm đặt là Black Swan (Thiên nga đen), không rõ quốc tịch, niên đại, nằm ở Địa Trung Hải, không thuộc lãnh hải nước nào nhưng chưa công bố chi tiết vì lý do an ninh. Công ty đã thuê máy bay chở hàng trăm két nhựa đầy tiền về một điểm bí mật ở Mỹ để các chuyên gia khảo sát.
Theo nhiều nguồn tin, khu vực phát hiện thuộc hải trình của nhiều tàu thời thực dân, cách khoảng 65km ngoài khơi Cornwall, cực Tây Nam Anh, cũng có nguồn nói ngoài khơi TBN... Nhà sử học, chuyên gia tàu đắm người Anh Richard Larn và một số chuyên gia cho rằng đây là Merchant Royal, một tàu Anh chở đầy vàng bạc từ Mexico, bị đắm ở vùng này năm 1641. TBN lại tin rằng đây là tàu TBN chở công quỹ cho nhà vua, bị đắm năm 1641.
- Odyssey có bị kiện?
Bà Susana Tello, người phát ngôn của Bộ Văn hóa TBN, cho biết, ngày 29-5, TBN đã gửi đơn kiện lên tòa án Tampa, bang Florida, nơi Odyssey đặt trụ sở. Odyssey đã được yêu cầu cung cấp thông tin xác nhận tàu và hàng trục vớt.
Luật sư James Goold của Công ty luật Covington & Burling ở Mỹ, đại diện vụ kiện, cho biết, không chỉ vụ Black Swan, TBN còn kiện cả 2 vụ tàu đắm khác được Odyssey phát hiện: một tàu khách tìm thấy năm ngoái ở Địa Trung Hải, một tàu chưa xác định tìm thấy hồi tháng 3 ở phía Tây eo biển Gibralta. Theo Goold, TBN chưa hề từ bỏ các tàu đắm nên muốn trục vớt phải được phép của Chính phủ TBN. Tàu đắm phát hiện ở lãnh hải TBN cũng thuộc sở hữu TBN. Theo nhật báo TBN El Pais, việc Odyssey lấy tài sản từ lãnh hải TBN là bất hợp pháp...
Vụ kiện vẫn chưa rõ vì trong thông cáo báo chí mới nhất ngày 31-5, Odyssey nói truyền thông đã đưa tin sai về việc TBN kiện họ. Theo Odyssey, tài liệu duy nhất TBN công bố chỉ khẳng định nước này không từ bỏ quyền sở hữu các tàu đắm.
- Tiếp tục những giấc mơ kho báu
Odyssey nghĩa bóng là “phiêu lưu”, đúng như công việc họ đang làm. Hồi năm 2003, Odyssey tìm thấy tàu đắm đầu tiên là chiếc SS Republic, đắm thời nội chiến Mỹ ngoài khơi Savannah, bang Georgia, vớt được hơn 50.000 đồng tiền và cổ vật, đem về 75 triệu USD. Tuy nhiên, năm 2005 và 2006 công ty bị lỗ trong những dự án tìm kiếm với nhiều tàu hiện đại, robot lặn sâu... Việc phát hiện không phải may mắn mà phải mất hàng tháng, hàng năm khảo sát khó nhọc với chi phí đến hàng triệu USD/chuyến. Với 2 tàu lớn và 80 người, Odyssey phải chi ít nhất 100.000 USD/ngày.
Hồi tháng 1, Odyssey được Chính phủ Tây Ban Nha cấp phép tiếp tục tìm chiến hạm Anh HMS Sussex, bị đắm vì bão ngoài khơi eo biển Gibraltar khi dẫn hạm đội Anh vào Địa Trung Hải trong cuộc chiến với Pháp năm 1694. Theo các nhà sử học, Sussex chở 9 tấn tiền vàng, trị giá hàng tỷ USD hiện nay.
Xác tàu TBN luôn là đích nhắm săn tìm hàng đầu vì thời thuộc địa nước này đã dùng tàu chở về từ châu Mỹ nhiều của cải và hàng trăm tàu bị đắm khắp các đại dương. Trên New York Times, một chuyên gia cho rằng vùng biển Mỹ có đến 600 xác tàu đắm của TBN. Theo báo SUR của TBN, Gonzalo Millan del Pozo, giám đốc sáng lập Dự án Poseidon bảo vệ di sản văn hóa dưới nước, ước tính TBN có hơn 800 tàu chiến bị đắm, chở theo lượng hàng hóa trị giá hơn 100 tỷ euro hiện nay. Chỉ ở eo biển Gibraltar ước có khoảng 400 tàu đắm....
Không phải tài sản từ tàu đắm nào cũng thuộc loại “finders keepers” (ai tìm được thì lấy). Hồi năm 2000, tòa án tối cao Mỹ đã tuyên công ty trục vớt tư nhân Sea Hunt phải trả lại các tài sản vớt từ 2 tàu chiến TBN bị đắm ở lãnh hải Mỹ do bão. Tàu La Galga đắm ngoài khơi Maryland-Virginia năm 1750 và tàu Juno đắm ngoài khơi Virginia năm 1802, được cho là chở theo nhiều tiền và kim loại quý. Sea Hunt tốn gần cả triệu USD để tìm ra xác 2 tàu này năm 1998 nhưng tòa án Mỹ tuyên 2 tàu này vẫn thuộc TBN vì nước này không từ bỏ chúng. |
THIỆN NGUYỄN
