Sau đợt đấu thầu gạo ở Philippines vào đầu tháng 11 vừa qua, giá lúa gạo trong nước và thế giới tăng mạnh, hình thành nên mặt bằng giá mới. Bên cạnh đó là những thông tin, quan điểm khác nhau về việc đấu thầu và xuất khẩu gạo. PV Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Thọ Trí, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) xung quanh những vấn đề này.
* Phóng viên: Theo quy định đấu thầu bán gạo của Chính phủ Philippines, đơn vị trúng thầu phải công bố nguồn gốc gạo xuất khẩu. Theo Hãng Reuters, Deawoo công bố nguồn gạo này là từ Thái Lan và Việt Nam. Điều này có vi phạm quy chế xuất khẩu gạo của Việt Nam?
* Phó Chủ tịch VFA NGUYỄN THỌ TRÍ: Để bảo vệ lợi ích của đất nước, trúng thầu với giá tốt nhất có thể, trước khi dự thầu VFA thông báo tạm ngưng bán chủng loại gạo sẽ dự thầu, các doanh nghiệp (DN) không được chào bán gạo trực tiếp vào thị trường này cũng như không được bán vào nước thứ ba (hay khách hàng thứ ba) để từ đó bán vào thị trường tập trung chuẩn bị mở thầu. Sau khi trúng thầu, hợp đồng tập trung này sẽ được phân chia cho các DN hội viên. Thế nhưng tại cuộc đấu thầu vừa qua, Daewoo đã trúng thầu 100.000 tấn gạo 25% tấm với giá 468,5 USD/tấn.
Theo hãng thông tấn nước ngoài, Thái Lan tuyên bố không có DN bán gạo loại này cho Daewoo nên mọi nghi vấn cho rằng, Daewoo mua gạo của Việt Nam để tranh thầu cùng Việt Nam ở mức giá thấp hơn Việt Nam đến 11,50 USD/tấn. Như vậy đã có DN trong nước xé rào chào bán hàng cho Daewoo trước khi họ dự thầu, bất chấp mọi quy định hướng dẫn của VFA.
Việc làm này cho thấy việc giữ các thị trường tập trung vì lợi ích chung của cả nước theo chỉ đạo của Chính phủ là rất khó bởi có một số DN cố tình phá vỡ kỷ cương vì lợi ích cục bộ. VFA sẽ giữ nguyên quan điểm là không cho đăng ký hợp đồng xuất khẩu của DN nào vi phạm.
* Tình trạng DN cố tình vi phạm khi xuất khẩu bán dưới giá sàn, thông qua nhiều biện pháp tinh vi, như ký hợp đồng với giá cao hoặc bằng giá sàn, sau đó lách bằng cách điều chỉnh giá thấp xuống… Vậy việc vi phạm này có bị xử phạt gì không?
* VFA là một thành viên tham gia điều hành xuất khẩu gạo với vai trò như người gác cửa phục vụ cho quản lý vĩ mô của Chính phủ. VFA tổ chức đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo và thống kê báo cáo cho các bộ ngành trung ương định kỳ (hoặc đột xuất theo yêu cầu) làm cơ sở để các cơ quan này tham mưu kịp thời cho Chính phủ trong điều hành chung của cả nước.
Việc công bố giá sàn hướng dẫn là nhằm giúp các DN cơ sở giá đàm phán và không bị thương nhân nước ngoài ép giá. Tuy vậy khi thực hiện hai chức năng này không phải bao giờ VFA cũng được tất cả DN và dư luận đồng tình vì luôn có những quan điểm khác nhau. Các DN vi phạm trong việc bán hàng vào thị trường tập trung và bán với giá thấp hơn giá hướng dẫn trong thời gian qua là có thật, tuy vậy để phát hiện ra những vi phạm này là không phải dễ và xử lý như thế nào cũng cần phải có sự đồng thuận của các bộ ngành trung ương.
Hội đồng quản trị VFA đã yêu cầu các ủy viên Hội đồng quản trị thống kê báo cáo về hiệp hội toàn bộ các hợp đồng xuất khẩu gạo của đơn vị mình từ đầu năm đến nay cùng các bảng xác nhận của ngân hàng về thanh toán tiền hàng theo đúng giá đã khai báo làm gương cho việc chấp hành đúng giá điều hành của hiệp hội.
* Dù trúng thầu với giá 480 USD/tấn giá CFFO (bao gồm chi phí vận chuyển), nếu quy ra giá CIF khoảng 430 USD, nhưng giá gạo hiện nay trên thế giới tròm trèm giá này. Trước tình hình giá gạo có xu hướng tăng mạnh, có người cho rằng, mức giá này có thể bị hớ?
* Trước hết xin khẳng định, đây là mức giá được kỳ vọng nhất cho đến thời điểm ngày 4-11, vì lúc đó giá gạo giao dịch trên thế giới cùng loại chỉ là 390 USD/tấn và các DN đang chịu nhiều áp lực về lượng lúa gạo dự trữ sau 2 đợt mua tạm trữ. Cũng vì vậy, VFA chỉ bán từng lô với số lượng nhỏ, thay vì ký bán những hợp đồng với số lượng lớn như năm qua nhằm tránh bị thiệt hại nếu giá lên quá nhanh.
* Thưa ông, gạo là mặt hàng rất nhạy cảm cả trong xuất khẩu và an ninh lương thực. Vậy việc xuất khẩu gạo năm 2010 sẽ có những thay đổi cụ thể nào theo hướng có lợi nhất để bà con nông dân gắn bó lâu dài với đồng ruộng và tiếp tục trồng lúa?
* Điều hành xuất khẩu gạo năm 2010 chắc chắn sẽ có nhiều thay đổi mà cụ thể là hôm nay (14-11) Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì cuộc họp tại TPHCM làm cơ sở để Chính phủ ban hành một nghị định mới về điều hành xuất khẩu gạo.
Tất nhiên mong muốn của Chính phủ là làm sao việc điều hành chung ngành hàng lúa gạo phải mang lại lợi ích tốt nhất cho người sản xuất lúa gạo, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, các DN xay xát, chế biến và xuất khẩu lúa gạo có lãi và ổn định mặt bằng giá chung cả nước. Nhưng những gì đã diễn ra thời gian qua cho thấy đây là một quá trình cần phải tiếp tục hoàn thiện.
CÔNG PHIÊN
