Một bà cụ hơn 80 tuổi sống trong một căn nhà nhỏ ở ngoại ô thành phố Mwanza. Bà dọn đến đây sau khi bị đuổi khỏi quê nhà do những người láng giềng cho rằng bà là phù thủy. Nếu không đến ở với con gái tại Mwanza, có lẽ bà đã là nạn nhân của những vụ giết người hàng loạt rất dã man ở vùng hồ Victoria…
Từ thiếu hiểu biết về y học...
Phần lớn những người bị giết là phụ nữ lớn tuổi, thường là góa phụ, bị đâm chém tàn bạo bởi dao hoặc rựa. Lawrence Mabele - biên tập viên Đài Phát thanh Free Africa ở Mwanza - cho biết trong vài năm gần đây, đài phát thanh thường xuyên tường thuật từ 5-10 vụ giết người như vậy mỗi tháng và tình hình ngày càng trở nên tồi tệ.
Việc điều tra rất khó khăn do phần lớn những vụ giết người xảy ra ở các ngôi làng xa xôi. Trở lại trường hợp bà cụ ở Mwanza, bà bị xua đuổi chỉ vì đôi mắt bà trắng đục do bệnh đục thủy tinh thể và bị đỏ do tiếp xúc khói bếp trong nhiều năm.
Dân chúng cho đó là mắt của quỷ Satan. Tương tự, tình trạng suy yếu của người già cũng được cho là bị quỷ ám. Trong trường hợp này, các thầy lang vườn là những người chịu trách nhiệm chính. Có trường hợp một đứa trẻ đã giết mẹ ruột sau khi thầy lang nói rằng bà ta là nguyên nhân đem lại mọi rắc rối cho nó.
Sự thiếu hiểu biết về bệnh tật cũng như kiến thức căn bản về bảo vệ sức khỏe, cùng sự thiếu thốn điều kiện chăm sóc sức khỏe là vài trong số những nguyên nhân chính của vấn đề.
Thực tế, có nhiều uẩn khúc trong những vụ giết người. Gần đây, luật đất đai của Tanzania đang được điều chỉnh, nhằm cố gắng giải tỏa những vướng mắc phức tạp về luật lệ đất đai theo phong tục truyền thống, mở ra thời kỳ tư hữu hóa.
Khi tranh chấp đất đai, những người có nguy cơ bị tấn công nhiều nhất là nông dân, người chăn gia súc du mục, người bệnh, góa phụ và người già.
Một người phụ nữ vừa khóc sướt mướt vừa kể về chị mình. Chị cô đã có gia đình nhưng không có con. Tuy nhiên, chồng của chị cũng đã sinh con với nhiều phụ nữ khác. Khi ông chết, những đứa con tỏ ra bất mãn vì chị đã thừa hưởng đất đai và tài sản. Chúng vu khống rằng chị là phù thủy và giết chị một cách tàn nhẫn.
Viên chức nghỉ hưu Mboto Milando nói: “Chính quyền cần điều chỉnh lại luật pháp. Hệ thống hành pháp phải có hiệu lực mạnh mẽ. Mọi người phải được giáo dục rằng giết người là xấu xa, coi thường và làm trái pháp luật là xấu xa”…
Emmanuel Uchwi, thành viên của Saidia Wazee Tanzania (tổ chức địa phương bảo vệ quyền lợi người già), cũng nghĩ rằng sẽ có những chuyển biến tích cực nếu những vu khống về trò phù thủy và các vụ giết người bị chặn đứng. Trước mắt, những vụ giết chóc vô lý vẫn diễn ra…
...Đến cái cối xay bắp bị hư
Cối xay bắp nhà Mahonda bị hư. Pandi Mahonda kéo lê cái động cơ gỉ sét đem đi sửa để chuẩn bị cho lễ hội vào cuối tuần. Ở tiệm sửa chữa, sau khoảng 5 phút, không tìm thấy đồ vặn vít và búa, người thợ nhún vai nói: “Cối xay này hư rồi”.
Đây là tin xấu cho Pandi và vợ ông, Kalumbu và hai đứa con trai nhà Mahonda. Ikomba (8 tuổi) và Luwuabisa (10 tuổi) đã bị đổ lỗi là nguyên nhân của nhiều rắc rối trong ngôi làng nghèo đói này.
Mẹ của chúng kể lại: “Đầu tiên, thùng ướp lạnh trong nhà bếp bị hư. Sau đó, tôi cứ bị bệnh hoài và không bác sĩ nào nói cho tôi biết tôi bị bệnh gì… Tiếp theo, cối xay bị hư, rồi tôi bị tai nạn xe hơi. Cùng lúc, tiền trong nhà bị mất. Thế là tôi nhận ra… rằng Ikomba và Luwuabisa là phù thủy. Không có gì chính xác hơn thế (!)” - bà Kalumbu kết thúc câu chuyện.
Các câu chuyện phù thủy tương tự cứ lặp đi lặp lại ở Cộng hòa Dân chủ Congo. Đầu tiên, Tổng thống Mobutu bị một nhóm phiến loạn đảo chính vào năm 1997. Tiếp theo là cái chết bí ẩn của Tổng thống Laurent Kabila.
Nhiều người cho rằng tất cả đều do bọn phù thủy gây ra và chúng không ai khác hơn là những đứa trẻ như Ikomba và Luwuabisa. Chúng bị tống khứ ra đường hay có khi bị chính người trong gia đình giết trước khi trốn thoát.
Với trường hợp Ikomba và Luwuabisa, bố mẹ chúng đã tìm đến một giáo phái để tìm sự thật. Đó là giáo phái được lãnh đạo bởi một kẻ tự xưng “Nhà tiên tri Onokoko”. Quy tụ 230 đứa trẻ (đều bị buộc tội thực hiện trò ma thuật), Onokoko giúp chúng trở về “minh đạo”, bằng nghi lễ trừ tà. Sự việc xảy ra đơn giản, Onokoko giải thích. Những đứa trẻ bị ép phải ói ra vật bị ám. Có đứa trẻ đã ói ra một con tôm thẻ, một vỏ sò hình cái sừng và có khi một con cá sống(!).
Hơn 14.000 trẻ em ở Kinshasa đã bị đuổi khỏi nhà vì bị buộc tội là làm trò phù thủy. Lũ trẻ nghĩ rằng Onokoko có thể giải thoát chúng khỏi điều ô nhục và rằng chúng có thể quay về gia đình. Giáo phái Onokoko trở nên một cứu cánh.
Tuy nhiên, đại diện của Tổ chức Cứu trẻ em (Save The Children) ở đây, Mahimho Mdoe, cho biết các giáo phái tương tự Onokoko chuyên ngược đãi và lạm dụng trẻ em. “Chúng bị nhét các vật lạ vào cơ thể theo những cách không bình thường rồi phải ói ra” - hai nhân chứng kể về việc những đứa trẻ bị nhét cục xà bông vào hậu môn.
Thoạt đầu, Onokoko phủ nhận tất cả nhưng rồi cuối cùng ông cũng đưa ra âm bản một số ảnh. Đặc biệt có tấm ảnh chụp một đứa trẻ với cái bụng trương phồng đang cười toe toét. Trên chân phải đứa trẻ, có một vệt sáng trắng. “Có màu trắng vì hồn ma trong chân đứa trẻ” - Onokoko nói. “Nó đã được đuổi tà bằng thần chú vài lần. Bây giờ nó đã khỏe”.
Cái gọi là “đuổi tà bằng thần chú” đã áp dụng với cậu bé khoảng 12 lần. “Hồn ma” trong ống chân cậu không gì khác hơn là một lỗi khi tráng phim! Nhìn vào tấm hình, không biết có bao nhiêu trẻ em Congo đã chịu hàm oan “phù thủy” và đã bị giết….
Hoàng Minh
