Không chỉ làm “sa mạc hóa” cảnh quan khu vực biệt thự quận 3, thiếu công viên ở các khu đô thị sau khi chỉnh trang, mà giờ đây, một dòng kênh đã tốn tiền tỷ sau khi chỉnh trang sẽ tiếp tục bị bê tông hóa mặt kênh...
Từ dự án tạo cảnh quan
Những ai đã từng một lần đi qua kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè (NL-TN) hơn 20 năm về trước chắc hẳn không thể quên được cái mùi rất đặc trưng, bốc lên từ dòng nước đen kịt và đặc sánh bởi đủ thứ rác rưởi.
Ông Nguyễn Minh Dũng, Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM kể lại: “Những ngày đầu đi khảo sát tuyến kênh, ca nô luôn kẹt cứng giữa rác và bùn sình. Anh em nào khỏe lắm đi được ba bữa là nằm bệnh vì bị ô nhiễm quá nặng”.
Với đặc trưng đó, kênh NL-TN đã trở thành “ấn tượng khó phai” đối với du khách trong và ngoài nước mỗi khi đến TP. Điều này khiến chính quyền TP nhức nhối và trăn trở. Cuối cùng, vào năm 1985, TP quyết định chỉnh trang lại tuyến kênh NL-TN trước khi nó tắc nghẽn hoàn toàn, đưa hàng chục ngàn dân sống trên kênh rạch này về sinh sống ở nơi khác sạch đẹp hơn và biến nơi đây thành một cảnh quan đẹp của TP Hồ Chí Minh.
Để triển khai dự án cải tạo, chỉnh trang tuyến kênh NL-TN, thời kỳ đầu chính quyền TP đã phải đối mặt với vô vàn khó khăn như thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu phương án đền bù giải tỏa và tái định cư… Song, với mục đích và ý nghĩa thiết thực của dự án là tạo cảnh quan cho TP và cải thiện môi trường sống cho người dân nên đã nhận được sự hỗ trợ rất tích cực của người dân và các tổ chức xã hội khác.
Đến năm 2000 thì tuyến kênh dài hơn 9 km đi qua 5 quận (1, 3, Bình Thạnh, Phú Nhuận, Tân Bình) đã cơ bản hoàn thành. Với tổng vốn đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng đã biến dòng kênh đen ngày nào trở thành một trong những cảnh đẹp của TP, là nơi hẹn hò, vui chơi của người dân, điểm đến của nhiều du khách.
Để xanh, sạch, đẹp hơn, chính quyền TP đang tiếp tục đầu tư gần 200 triệu USD vào đây để triển khai giai đoạn 2 của dự án này là cải tạo môi trường nước trên toàn tuyến kênh NL-TN nhằm giảm thiểu tình trạng ngập lụt và điều hòa khí hậu trên địa bàn TP. Theo kế hoạch, đến năm 2007, khi môi trường nước trên tuyến kênh này được cải tạo xong, NL-TN sẽ trở thành điểm du lịch trên sông hấp dẫn du khách.
Đến viễn cảnh... bê tông hóa dòng kênh
Thật đáng tiếc, trong quá trình triển khai, mục đích ban đầu đặt ra đang dần dần bị quên đi. Đầu tiên là việc “nhân bản” vô số cây cầu không đảm bảo tĩnh không thông thuyền trên địa bàn quận 3 và quận Tân Bình, nhưng đáng nói hơn cả vẫn là việc nghiên cứu để xây dựng đường trên cao dọc tuyến kênh này. Theo đó, dự án đường trên cao kênh NL-TN hiện đang được Sở Giao thông Công chính TPHCM kêu gọi đầu tư theo hình thức BOT. Tổng chiều dài tuyến đường là 8,2 km, bắt đầu từ Lăng Cha Cả và kết thúc tại cầu Thị Nghè 2. Tổng vốn đầu tư 3.500 tỷ đồng, với quy mô 4 làn đường, mỗi làn rộng 3,5m. Thời gian dự kiến triển khai từ tháng 8-2006, hoàn thành xây dựng vào năm 2010.
Cách làm này khiến dư luận phải đặt câu hỏi: nếu chỉ cần giải quyết nguy cơ ùn tắc giao thông thì liệu có cần phải tốn gần chục ngàn tỷ đồng để cải tạo, chỉnh trang kênh NL-TN như vậy không? Nếu chỉ để giải quyết vấn đề giao thông và cải tạo môi trường, một số nhà khoa học đã cho rằng chỉ cần nạo vét toàn bộ lòng kênh, sau đó lắp đặt hệ thống cống hộp dọc tuyến kênh, vừa tiết kiệm được rất nhiều tiền, vừa tạo được một tuyến đường thông thoáng mà không phải làm thêm tuyến đường trên cao. Nghe nói giải pháp này trước đây đã từng được bàn đến trước khi triển khai dự án cải tạo, chỉnh trang kênh NL-TN.
Tuy nhiên, với mục đích chính là tạo cảnh quan cho TP nên chính quyền thành phố lúc bấy giờ đã chấp nhận tốn kém, quyết tâm đầu tư để tạo cho được một dòng kênh xanh chảy giữa lòng TP. KTS Võ Tứ cho biết, trên thế giới không nơi nào lại che sông, lấp hồ, chặt cây, bê tông hóa không gian như ở ta.
Theo ông, chính quyền đã đầu tư hàng trăm triệu USD để làm sạch và cải tạo sinh thái, nay nếu làm đường trên cao ở trên đó thì chẳng khác gì chụp lên mình một dải bê tông như một mái che khổng lồ, uốn éo che khuất dòng kênh. Ông đặt câu hỏi: liệu có đẹp, có sạch, có xanh được không hay là dưới mái che đó sẽ đầy rác rưởi, bụi bặm và nhiều tệ nạn khác? Và, như vậy việc đầu tư hàng trăm triệu đô la để làm sạch con kênh này từ trước đến nay sẽ trở thành sự lãng phí cực lớn!
BÌNH AN
