Có một chi tiết nhỏ nhưng theo tôi, nó nói lên rất nhiều điều về giá trị của tập sách. Trong bài viết về nhà văn, dịch giả Nguyễn Chí Hoan, tác giả Lê Huy Hòa có hỏi: "Liệu ‘người đọc’ tinh tế có đang dần trở thành một loại hình ‘cổ tích’?" Câu hỏi ấy thoáng chút bâng khuâng, nhưng khi gấp cuốn sách lại, tôi lại có một niềm tin ngược lại: Những con người mà chúng ta vừa gặp, những "trí thức cõng chữ" mà chân dung họ vừa hiện lên sống động, mới chính là những "cổ tích" đẹp đẽ và có thật giữa lòng đời thường.
Hành trình "cõng chữ" mà tác giả Lê Huy Hòa dày công phác họa không chỉ đơn thuần là hành trình của những người viết sách, làm sách. Đó là hành trình của những con người dùng cả cuộc đời để gìn giữ, trao truyền và thắp sáng những giá trị tinh thần của dân tộc. Họ đến từ nhiều miền quê, nhiều lĩnh vực khác nhau, nhưng gặp nhau ở một điểm chung: một tình yêu cháy bỏng, một sự tận tụy hiếm có và một khát khao cống hiến không ngừng nghỉ với con chữ.
Mở đầu tập sách, người đọc được gặp nữ sĩ Diệu Ân, ở tuổi ngoài 80 vẫn miệt mài như "người làm vườn cần mẫn", kết tinh lịch sử thành những "bông hoa" bất tử qua từng trang viết về những nhân vật tinh hoa của đất nước. Rồi gặp Đỗ Thị Hồng Cúc với hình ảnh "gánh chữ trên lưng", một nhà báo, một người thơ luôn trăn trở với câu hỏi: làm thế nào để mỗi con chữ được viết ra từ sự chân thành, để "gieo tình thương trong câu chữ thì con người sẽ thấy thiên đường ngay trong trần thế".
Ta lại gặp PGS-TS, nhà văn Hữu Đạt - người luôn "cõng" trên vai hai gánh nặng: sự nghiệp nghiên cứu ngôn ngữ hàn lâm và niềm đam mê sáng tác văn chương. Và còn đó là nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng - người lính Trường Sơn năm xưa, với tuyên ngôn giản dị mà kiên định "Còn sống, còn in sách".
Đi từ Bắc vào Nam, từ những con người làm công tác quản lý, nghiên cứu hàn lâm cho đến những nhà văn, nhà thơ, dịch giả, người làm sách,… nhà văn Lê Huy Hòa đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về đội ngũ trí thức Việt Nam. Đó là PGS-TS Giáo dục Nguyễn Thị Hạnh với hành trình cả đời tận hiến cho sự nghiệp dạy học tiếng Việt trong nhà trường, luôn trăn trở về sự bình đẳng trong giáo dục cho trẻ em vùng cao.
Là Lê Huy Hòa (chính tác giả, nhưng được khắc họa qua một góc nhìn khác) - người từ bầu trời "hạ cánh" trên trang sách, lặng lẽ "lạc trọn đời vào cõi sách" với những bản dịch và những công trình “tri thức bách khoa” (chủ biên) đầy tâm huyết.
Điều đặc biệt, tập sách còn dành những trang viết đầy xúc động để tri ân những nhà giáo, những người đã dành cả cuộc đời "cõng chữ" lên bục giảng.
Đặc biệt, cuốn sách còn mở ra một không gian rộng lớn hơn khi giới thiệu những con người "cõng chữ" không phải người Việt. Và Sherry Buchanan - người phụ nữ Mỹ, người đã dành hơn hai thập kỷ lặn lội khắp Việt Nam để sưu tầm, gìn giữ và đưa ra thế giới những bức ký họa chiến trường đầy giá trị, như một hành trình "cõng di sản" vượt qua mọi biên giới và định kiến lịch sử.
Tôi đặc biệt ấn tượng với chân dung nhà giáo, Tiến sĩ Bạch Văn Hợp - người được tác giả Lê Huy Hòa khắc họa như một "nhà giáo với sự nghiệp trồng người đầy cảm hứng".
Và rồi, không thể không nhắc đến một "hiện tượng" mà tập sách đã ghi lại: sự ra đời của bộ phim và sự tái bản kỷ lục của cuốn tiểu thuyết Mưa Đỏ của nhà văn Chu Lai.
Đọc Những trí thức 'cõng chữ' làm sách , người đọc không chỉ được gặp gỡ những nhân cách lớn, mà còn được sống trong không khí của những câu chuyện đời, chuyện nghề đầy cảm động.
Hơn 20 chân dung, mỗi người một vẻ, nhưng tất cả đều tỏa sáng một cách lặng lẽ mà kiêu hãnh. Họ không ồn ào, không khoa trương, nhưng những đóng góp của họ đã và đang âm thầm vun đắp cho nền văn hóa, giáo dục nước nhà.
Tác giả, nhà văn Lê Huy Hòa, với vốn sống phong phú của một người từng là phi công, là nhà quản lý, là dịch giả, là biên tập viên, đã thực sự thổi hồn vào từng trang viết.
Có thể nói, Những trí thức 'cõng chữ' làm sách không chỉ là một cuốn sách. Đó là một bảo tàng thu nhỏ về những con người đã và đang lặng thầm gìn giữ "hồn cốt" dân tộc. Đó là một lời tri ân sâu sắc dành cho những người làm công việc thầm lặng mà cao quý. Và trên hết, đó là một món quà tinh thần vô giá dành cho những ai yêu quý sách, yêu quý những con người Việt Nam chân chính.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách Những trí thức “cõng chữ” làm sách cùng bạn đọc!
