Darfur (Sudan): Các cuộc thanh trừng tái diễn?

Darfur nằm ở miền Tây Sudan. “Fur” là tên của sắc tộc Phi chính ở vùng này, còn “Dar” có nghĩa là đất. Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc sắp được triển khai tại Darfur, nhưng…

• Vùng đất của “ác quỷ trên lưng ngựa”

Những ngọn gió mạnh thổi tốc đất lên, đầu lâu và xương người cùng các áo quần mục nát lộ dần ra tại một khu đất gần thành phố Mukjar thuộc vùng Darfur (Sudan).

Một người đàn ông tầm thước, râu rậm, 42 tuổi, tạm gọi là Ibrahim (không phải tên thật) đào bới thêm ở khu đất. Ông làm việc một cách lặng lẽ nhưng quyết tâm và gần như đang muốn khóc. Ông nói, có nhiều hố chôn người tập thể lớn hơn ở những nơi khác, nhưng xương người mà ông muốn tìm ở đây là của 25 người mà ông tin chắc là bạn bè và dân trong làng của ông. Ibrahim đã chỉ hố chôn người cho một phóng viên của hãng tin AP. Có lẽ đây là nhà báo phương Tây đầu tiên kể từ hơn một năm nay được tới khu vực hẻo lánh này.

Dường như miền Tây Sudan sắp bước vào giai đoạn mới của cuộc xung đột kéo dài đã bốn năm nay – một giai đoạn mà theo nhiều dân làng, có thể sẽ khiến thêm nhiều người bị thanh trừng. Gần đây, Chính phủ Sudan đã đồng ý để cho LHQ đưa vào đây 3.000 quân gìn giữ hòa bình, một phần nhỏ của đạo quân 22.000 người mà Hội đồng Bảo an LHQ đã biểu quyết thành lập hồi tháng 8-2006 để gởi đến Darfur. Hiện có khoảng 7.000 lính của Liên minh châu Phi tại Darfur, nhưng họ không đủ sức để ổn định tình hình. 

Có lẽ LHQ sẽ mất nhiều tháng để triển khai quân. Nhiều người dân Mukjar đang lo ngại  chính quyền có thể sẽ tìm cách bịt miệng vĩnh viễn những người đã chứng kiến các tội ác trước khi quân gìn giữ hòa bình kịp tới đây. Các nhân viên cứu trợ và nhân viên LHQ nói rằng hố chôn người nói trên là một trong hơn ba chục hố chôn người tập thể ở quanh Mukjar. Đây là thành phố nằm trong tâm điểm của cuộc xung đột Darfur. Ibrahim và những người khác đã đồng ý phỏng vấn, với điều kiện không được đưa tên của họ lên các bản tin. Theo phóng viên AP, không thể kiểm tra một cách độc lập những gì họ kể. Nhưng họ đã đưa ra ngày giờ và tên của những nạn nhân và còn vẽ cả bản đồ các khu vực có hố chôn người tập thể.

Một số thông tin do các nhân chứng này cung cấp phù hợp với  những tư liệu mà một chưởng lý Tòa án Tội ác quốc tế La Haye (tại Hà Lan) đã tìm ra được: ít nhất 51 trường hợp giết người hàng loạt, tra tấn và hãm hiếp dân thường tại khu vực Mukjar. Chính phủ Sudan cho rằng hầu hết các tư liệu này đều không có căn cứ. Chưởng lý nói trên cho biết phần lớn các vụ giết chóc đều do quân đội Sudan và đội quân Janjaweed thực hiện. Janjaweed là các tay súng Arab được Chính phủ Sudan hậu thuẫn. Janjaweed có nghĩa ác quỷ trên lưng ngựa.

• Vì sao Darfur trở thành “nơi tắm máu”?

Quân đội Sudan và Janjaweed đã đánh nhau chống lại quân nổi dậy chống Chính phủ Sudan ở Darfur vào đầu năm 2003. Nhưng cuộc chiến này nhanh chóng biến thành một cuộc giết chóc dân lành da đen, giống như  thanh trừng sắc tộc. Nó cũng trở thành một cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới, với hơn 200.000 người chết và 2,5 triệu người mất nhà, mất cửa. Cuộc xung đột còn lan sang Chad và Cộng hòa Trung Phi, hai nước láng giềng của Sudan.

Trong tháng 5-2007, Tòa án La Haye đã tống đạt lệnh bắt một bộ trưởng Sudan và một tư lệnh quân Janjaweed. Hai người này được cho là đã ra lệnh giết chết dân thường ở Darfur. Phần lớn các vụ thảm sát tập thể diễn ra vào cuối năm 2003 và đầu năm 2004, khi căng thẳng kéo dài tại Darfur, biến nơi đây thành một nơi tắm máu. Hiện nay, Mukjar là nơi nhiều người thuộc các bộ tộc châu Phi nghèo và luôn lo sợ đang sống lay lất. Họ ở trong các trại tị nạn và sống nhờ vào cứu trợ nhân đạo. Trong khi đó, người du mục Arab kiểm soát vùng duyên hải, đe dọa và ngăn cản bất cứ nông dân châu Phi nào muốn quay về vùng này. Các nhân viên cứu trợ nói rằng, hiện nay, Mukjar giống như một “trái bong bóng an toàn”, nơi người tị nạn có thể sống tương đối yên ổn, miễn không ra xa hơn 1,5km về phía vùng quê. Tại Mukjar, các tay súng Janjaweed vẫn đi lại trong chợ, súng liên thanh đeo vai. Ibrahim nói: “Chúng tôi sống bên cạnh những kẻ đã sát hại người thân chúng tôi, mà  chẳng làm gì được cả”.

Sự căng thẳng tại Darfur đã dâng lên vào đầu năm 2003, giữa lúc Chính phủ Sudan đang thương lượng nhằm chấm dứt một cuộc nội chiến kéo dài 20 năm với miền Nam Sudan, nơi nhiều người theo đạo Thiên Chúa sinh sống. Do lo sợ có thêm một mối đe dọa mới đối với sự toàn vẹn lãnh thổ, Chính phủ Sudan đã phản ứng bằng một cuộc tiến công dữ dội vào Darfur, tạo ra một cuộc xung đột mới.

Thụy Anh (theo AP)