Các vật thể gần trái đất (NEO), gồm các thiên thạch hay tiểu hành tinh, luôn là mối đe dọa lớn cho trái đất. Đáng chú ý nhất là tiểu hành tinh Apophis, vật thể sẽ tiếp cận trái đất vào năm 2029 và có thể đâm vào trái đất vào năm 2036. Các nhà khoa học thế giới đặc biệt quan tâm mối đe dọa này và đang triển khai nhiều giải pháp đối phó.
Tiểu vệ tinh theo dõi tiểu hành tinh
Tuần rồi, các nhà khoa học Canada giới thiệu dự án “tiểu vệ tinh” trị giá 12 triệu USD, được thiết kế cho sứ mệnh “săn” các NEO có thể đâm vào trái đất. Tiểu vệ tinh này có tên NEOSSat (vệ tinh theo dõi các vật thể gần trái đất), chỉ to bằng chiếc va li, nặng 65kg, trang bị kính viễn vọng 15cm.
Vào ngày 30-6-1908, một thiên thạch đã đâm xuống rừng Tunguska ở Trung Siberia (Nga), gây ra vụ nổ tương đương 15 triệu tấn TNT, làm ngã rạp khoảng 80 triệu cây và hủy diệt một vùng rộng đến 2.150km2. Vụ nổ này đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn. |
Ngoài kích thước nhỏ, NEOSSat cũng tiêu thụ rất ít năng lượng, lấy từ các panel pin mặt trời công suất 45W. Space.com dẫn lời người đứng đầu dự án NEOSSat, nhà khoa học không gian Alan Hildebrand ở Đại học Calgary, cho biết kính viễn vọng đặt trên vệ tinh không bị bầu khí quyển gây nhiễu nên có hiệu quả cao hơn rất nhiều so với những kính viễn vọng lớn trị giá hàng chục triệu USD đặt trên trái đất.
Dự kiến hoạt động từ đầu năm 2010, NEOSSat sẽ theo dõi 24/7 các NEO có nguy cơ đâm vào trái đất. Nhờ có thiết kế tiên tiến trong hệ thống quay và cân bằng nhanh, NEOSSat có khả năng quay quanh một NEO đến hàng trăm lần mỗi ngày, trong lúc vẫn luôn hướng kính viễn vọng cố định vào mục tiêu – theo nhà khoa học Brad Wallace thuộc Cơ quan Nghiên cứu phát triển quốc phòng Canada (DRDC), nơi hợp tác với Cơ quan Không gian Canada (CSA) trong dự án NEOSSat.
Hoạt động liên tục trong mọi điều kiện thời tiết, NEOSSat được hy vọng là sẽ phát hiện ít nhất 100 NEO mỗi năm và nhiều hơn nữa ở vành đai thiên thạch giữa sao Hỏa và sao Mộc.
Lắp trạm phát sóng trên tiểu hành tinh
Đầu tháng 7 này, giới khoa học quan tâm nhiều đến một giải pháp của các chuyên gia Nga là phóng tàu thăm dò đến lắp trạm phát sóng trên NEO. Báo cáo tại hội nghị khoa học ở Moscow nhân 100 năm sự kiện thiên thạch đâm xuống Siberia, các nhà khoa học Nga đề nghị phóng tàu thăm dò Phobos-Grunt tới Apophis vào năm 2012 để xác minh khả năng tiểu hành tinh này có thể đâm vào trái đất hay không.
Hãng thông tấn RIA Novosti dẫn lời Alexander Simonov, một trong những nhà khoa học soạn thảo báo cáo trên, cho rằng nếu Apophis đâm vào trái đất, một vùng rộng bằng cả nước Pháp sẽ trở thành sa mạc.
Theo báo cáo, để xác định khả năng Apophis va chạm vào trái đất, phải tính được chính xác quỹ đạo của Apophis với độ sai lệch chỉ vài chục mét. Điều này chỉ có thể thực hiện nếu đặt một trạm thu phát sóng vô tuyến ngay trên... Apophis.
Các loại kính viễn vọng vô tuyến lớn nhất hiện đặt trên trái đất không thể đạt được độ chính xác cần thiết trong trường hợp này nên các chuyên gia Nga đề nghị dùng tàu vũ trụ Phobos-Grunt làm cơ sở cho sứ mệnh này.
Theo họ, tàu vũ trụ phải được phóng vào ngày 13-5-2012 và chuyến bay sẽ dài 330 ngày Tàu vũ trụ Phobos-Grunt nằm trong kế hoạch của Nga trở lại thám hiểm mặt trăng Phobos của sao Hỏa. Tàu được phát triển từ năm 2001 và có thể hoàn tất trong năm 2009.
Xác định quỹ đạo, đâm tàu phá hủy
Một nghiên cứu năm ngoái của Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) từng chỉ ra rằng, các NEO nhỏ với kích thước vài trăm mét mới là mối lo chính của chúng ta hiện nay chứ không phải những NEO lớn.
Lý do là từ trái đất, rất khó có thể (nhiều trường hợp không thể) xác định quỹ đạo của các NEO nhỏ với độ chính xác đủ để kiểm soát được tác động của chúng với trái đất. Vì vậy, ESA có dự án Don Quijote nhằm hiện đại hóa kỹ thuật và tập trung vào sứ mệnh “đánh dấu” những NEO nhỏ có nguy cơ đâm vào trái đất.
Theo Science Daily, dự án Don Quijote gồm 2 giai đoạn. Ở giai đoạn đầu, một tàu vũ trụ sẽ tiếp cận NEO và bay quanh nó, theo dõi trong vài tháng để xác định chính xác vị trí, hình dáng, khối lượng, trường hấp dẫn... của nó.
Giai đoạn sau, một tàu vũ trụ khác sẽ đâm vào NEO với tốc độ khoảng 10km/giây, trong lúc tàu thứ nhất theo dõi những thay đổi quỹ đạo của NEO sau vụ va chạm đó.
Theo nhà khoa học Ian Carnelli thuộc dự án Don Quijote, mục tiêu của dự án này là có được kỹ thuật sẵn sàng trước khi thực sự cần đến. Trong thiết kế hiện nay của dự án Don Quijote, tàu thứ nhất, tên Sancho, có thể tiếp cận các NEO nhỏ kích thước cỡ vài trăm mét, còn tàu thứ 2 có tên Hidalgo sẽ là “tàu cảm tử”.
Dự án Don Quijote có thể hoạt động từ đầu thập niên 2010. Trước mắt, ESA dự kiến triển khai dự án này để nghiên cứu “đại sát thủ”Apophis .
Tiểu hành tinh 99942 Apophis (hay 2004 MN4) được các nhà thiên văn phát hiện ngày 19-6-2004. Apophis được đặt theo tên “thần hủy diệt” Apep trong thần thoại Ai Cập. Tiểu hành tinh này có kích thước khoảng 350m, tốc độ trung bình 30.728km/giây, hiện là mối đe dọa vũ trụ lớn nhất với trái đất. Theo tính toán, vào năm 2029, Apophis sẽ tiếp cận trái đất ở khoảng cách chỉ 36.000km, gần hơn cả các vệ tinh trên quỹ đạo địa tĩnh. Lúc đó lực hút của trái đất sẽ làm thay đổi quỹ đạo Apophis và nó có thể đâm vào trái đất trong lần tiếp cận kế tiếp ngày 13-4-2036. Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) tính rằng, nếu va chạm, Apophis sẽ gây vụ nổ gấp 100.000 lần quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima tháng 8-1945. |
THIỆN NGUYỄN
