Để không ai đơn độc
Tổng đài Quốc gia 117 (Tổng đài 117) do Bộ VH-TT-DL chủ trì xây dựng theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 và Nghị định số 76/2023/NĐ-CP, với sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và sự hỗ trợ kỹ thuật, tài chính của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA).
Tổng đài 117 được kế thừa và nâng cấp toàn diện từ Đường dây nóng 1800 1768 do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vận hành.
TS Nguyễn Hiệp Trí, nguyên Phó Trưởng phòng Bảo vệ chăm sóc Trẻ em và Bảo trợ Xã hội - Sở Y tế TPHCM, Giám đốc Công ty TNHH Doanh nghiệp xã hội Sài Gòn ERA, cho biết, việc ra mắt Tổng đài 117 là bước tiến quan trọng trong việc thực thi Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022.
Gần 20 năm làm công tác bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình, TS Nguyễn Hiệp Trí nhận thấy trong rất nhiều trường hợp, vì rào cản văn hóa - xã hội, nạn nhân không dám lên tiếng. Sự hiện diện của một tổng đài quốc gia chính thức sẽ góp phần thay đổi nhận thức cộng đồng, coi bạo lực gia đình là vấn đề xã hội nghiêm trọng chứ không phải chuyện riêng tư.
Bà Huỳnh Thị Thúy Phương, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TPHCM, nhận định, bạo lực gia đình nhiều khi diễn ra trong không gian riêng tư, người bị bạo lực có thể sống trong tâm lý sợ hãi, mặc cảm, phụ thuộc hoặc không biết phải tìm kiếm sự trợ giúp từ đâu. Vì vậy, khả năng lên tiếng và được tiếp nhận đúng lúc có ý nghĩa rất lớn. Bà kỳ vọng Tổng đài 117 sẽ góp phần phá vỡ sự im lặng, để không ai bị bạo lực nào cảm thấy mình phải đơn độc đối diện với vấn đề.
Cuộc gọi là điểm khởi đầu
Theo bà Huỳnh Thị Thúy Phương, cuộc gọi đến Tổng đài 117 chỉ là bước đầu tiên trong một hành trình dài, và nếu hệ thống phía sau không đủ vững, tiếng kêu cứu ấy có thể rơi vào khoảng trống. Một cuộc gọi đến Tổng đài 117 chỉ thực sự có ý nghĩa khi sau cuộc gọi đó, người bị bạo lực được kết nối với một nơi có thể hỗ trợ họ. Vì vậy, cần tiếp tục củng cố mạng lưới dịch vụ tại cơ sở, tăng cường phối hợp giữa chính quyền, công an, y tế, tư pháp, công tác xã hội và các tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có Hội Liên hiệp Phụ nữ.
Bà cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý một vụ việc” sang “đồng hành với một con người”, bởi một người phụ nữ thoát khỏi một vụ bạo lực chưa có nghĩa là họ đã thực sự an toàn. Họ còn cần được hỗ trợ tâm lý, pháp lý, nơi ở, sinh kế, chăm sóc con cái và cả khả năng tái hòa nhập cuộc sống. Đây là những thứ không thể giải quyết trong một cuộc gọi, mà cần một hệ thống kiên trì đồng hành cho đến khi họ thực sự ổn định.
Đồng thời, cần tiếp tục phát huy vai trò của cộng đồng và các tổ chức xã hội. Hiện Hội Liên hiệp Phụ nữ đang có những mô hình đồng hành cùng chị em trong công tác phòng chống bạo lực gia đình như: CLB Phụ nữ với Pháp luật, Nhà an toàn cho phụ nữ và trẻ em, Tổ tư vấn cộng đồng, địa chỉ tin cậy; Trợ lý AI - Bạn đồng hành của phụ nữ TPHCM...
Luật sư Đỗ Ngọc Thanh, Chi hội trưởng Chi hội Luật sư thuộc Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM, cho biết từng chứng kiến không ít trường hợp cuộc gọi cầu cứu đến, rồi lại chìm vào im lặng lần thứ hai - lần này không phải vì nạn nhân sợ hãi, mà vì hệ thống phản hồi chậm. Do đó, việc đưa Tổng đài 117 hoạt động 24/7 là một bước rất đáng ghi nhận trong phòng chống bạo lực gia đình, nhất là đối với trẻ em.
Dù hiện đã có Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111, việc có thêm Tổng đài 117 vẫn được xem là kênh bổ sung quan trọng trong các vụ bạo lực gia đình liên quan đến trẻ em. Điểm dễ đứt đoạn nhất không hẳn nằm ở khâu tiếp nhận thông tin, mà thường nằm ở giai đoạn sau khi thông tin đã được chuyển về địa phương. Một tổng đài có thể tiếp nhận rất nhanh, nhưng nếu cơ quan địa phương xác minh chậm, phối hợp thiếu đồng bộ, đánh giá sai mức độ nguy hiểm hoặc chỉ dừng ở việc “nhắc nhở, hòa giải” trong một vụ việc cần can thiệp khẩn cấp thì trẻ vẫn có thể tiếp tục sống cùng người gây bạo lực
Theo nhiều chuyên gia, để Tổng đài 117 thực sự trở thành điểm tựa an toàn, phải bảo đảm 3 điều: tiếp nhận nhanh, can thiệp thật, theo dõi đến cùng. Nếu chỉ ghi nhận cuộc gọi rồi chuyển văn bản, chúng ta mới bảo vệ được thông tin, chưa chắc đã bảo vệ được nạn nhân. Một cuộc gọi cầu cứu đôi khi chỉ đến một lần. Nếu hệ thống bỏ lỡ lần đó, có thể không còn lần thứ hai.
TS Nguyễn Hiệp Trí đề xuất, điều cần làm là xây dựng một hệ sinh thái phòng ngừa: từ giáo dục học đường, cơ chế giám sát tại tổ dân phố nhằm phát hiện sớm dấu hiệu bất thường; đến các lớp tiền hôn nhân, trung tâm tư vấn tâm lý miễn phí; và cả những biện pháp pháp lý quyết liệt hơn như lệnh cấm tiếp xúc, cách ly khẩn cấp người có hành vi bạo lực...
Trong gần 5 năm hoạt động, Đường dây nóng 1800 1768 đã tiếp nhận gần 22.000 cuộc gọi và tư vấn, hỗ trợ tích hợp cho hơn 3.700 phụ nữ và trẻ em gái bị bạo lực gia đình và bạo lực trên cơ sở giới.
Từ thực tế hoạt động của Đường dây nóng 1800 1768, Tổng đài 117 được hoàn thiện, hoạt động 24/7 trên phạm vi toàn quốc, tiếp nhận tin báo, tố giác hành vi bạo lực gia đình, cung cấp tư vấn ban đầu và kết nối người bị bạo lực với các dịch vụ bảo vệ, hỗ trợ phù hợp tại địa phương.
