Cách chân núi Bà Đen (tỉnh Tây Ninh) khoảng 10km có một khu nghĩa địa rất lạ. Khu nghĩa địa này là một… bộ sưu tập thơ "khổng lồ" và độc đáo, có một không hai. Toàn khu có hơn 50.000 ngôi mộ, thì cũng có từng ấy bài thơ được khắc trên bia đá. Từ vài chục năm nay, thơ… bia mộ đã trở thành một nét văn hóa độc đáo của người dân nơi đây.
-
Độc đáo những vần thơ... bia mộ
Khu nghĩa địa thơ nằm giáp ranh 2 xã Bàu Năng và Ninh Thạnh, huyện Dương Minh Châu, có tổng diện tích 58ha. Gọi là có một không hai bởi hầu hết các ngôi mộ ở đây đều được chạm khắc ít nhất 1 bài thơ. Người dân địa phương gọi "nghĩa địa thơ" này bằng một cụm từ "rất đẹp" và đậm tính triết lý: Cực lạc thái bình.
Ông Huỳnh Cẩm Tú, Trưởng ban quản lý khu nghĩa địa Cực lạc thái bình cho biết: "Cực lạc thái bình ra đời từ năm 1927. Thuở đó, khu vực này toàn là cây rừng hoang sơ, chỉ có lác đác vài ba ngôi mộ vô chủ". Tìm hiểu thêm ở các cụ cao niên, chúng tôi được biết ngôi mộ đầu tiên có đề thơ là mộ của một người rất mê thơ. Đến ngày "gần đất xa trời", ông căn dặn vợ con mỗi năm đến ngày giỗ thì nhớ đốt những trang thơ… gởi xuống. Sau khi ông mất, vợ ông cho tạc một bài thơ lên bia gỗ. Một chuyện kể khác cũng không kém phần xúc động: Một ông chồng vì nghi vợ ngoại tình nên tự tử chết, gia đình bên chồng không cho người vợ để tang. Đêm đến, người vợ lén ra bia mộ mượn dòng thơ khắc lên, minh oan cho nỗi lòng của mình: "Gió đưa cây cải về trời/ Rau răm ở lại chịu lời đắng cay".
Dạo quanh Cực lạc thái bình, chúng tôi có cảm giác choáng ngợp trước cả rừng… thơ, hàng ngàn bài, phần lớn là thể thơ lục bát và song thất lục bát. Nhiều bài chưa thật đúng vần, đúng luật, nhưng đều là những lời chân chất, mộc mạc, là tâm tư, cái nghĩa cái tình của người sống dành cho người đã khuất. Ở một ngôi mộ là lời người vợ tiếc chồng: "Những tưởng cùng ông sống với con/ Nay ông vui hưởng cảnh bồng non/ Bỏ tôi ở lại cùng con trẻ/ Khóc nhớ thương ông dạ mỏi mòn". Và lời con khóc cha: "Những tưởng trùng phùng lại chia phôi/ Ba về thượng giới bỏ con côi/ Ba ơi, thôi hết còn trông đợi/ An nghỉ nghe ba, vĩnh biệt rồi".
-
Những nhà thơ... bia mộ
Phần lớn các bài thơ đều mang hơi hướm… nghĩa địa hơn là thi vị. Có bài do gia đình người quá cố viết hoặc do người chết tự làm trước đó và yêu cầu được khắc trên bia mộ. Khi gia chủ có yêu cầu, phía Ban quản lý sẽ góp ý cho đúng vần, đúng luật. Ban quản lý còn sưu tầm, đóng lại thành từng tập thơ theo những chủ đề riêng, mỗi tập có từ 200 đến 300 bài thơ để gia quyến tha hồ lựa chọn. Ngay cả giới thợ hồ, thợ khắc bia, ai cũng "thủ" sẵn cho mình vài chục bài thơ để tạc vào bia khi có yêu cầu.
Anh Lâm Văn Nhất, một người có thâm niên 18 năm làm bia kiêm luôn thợ hồ cho biết: "Cách đây 3 - 4 năm, làm thơ là có "thu phí", giá một bài thơ từ 40.000đ đến 60.000đ, tùy theo thời gian làm nhanh hay chậm. Bây giờ làm thơ cho gia chủ là miễn phí, bởi đã gắn với việc khắc, bán bia mộ". Một tấm bia có giá từ 60.000đ đến 100.000đ, tùy theo số lượng chữ khắc, số lượng bài thơ. Trước, anh Nhất cũng từng "sáng tác" được cả chục bài thơ… bia mộ, giờ anh không "làm thơ" nữa, bởi "dù là… thơ nghĩa địa nhưng muốn làm cũng đâu phải dễ, muốn có thơ hay phải nghiền ngẫm rất lâu. Nhiều khi phải nghe gia chủ kể chuyện hàng giờ liền, cả chuyện riêng tư của người khuất mới có thể tìm ra được ý hay", anh Nhất cho biết.
Một trong những người nổi tiếng sáng tác thơ bia mộ là ông Phạm Văn Lộc. Ông Lộc từng có bài thơ khóc con: "Tre già chịu cảnh khóc măng non/ Tiếng nói con thơ nay chẳng còn/ Một phút rủi ro vì mạng số/ Chỉ còn rơi lệ để tiễn con". Từ bài thơ đầu tay khá ấn tượng này mà khá nhiều người tìm đến ông Lộc để "đặt hàng".
-
Chỉnh trang để không quá tải
Vào những dịp lễ tết, khu nghĩa địa có khá nhiều người đến viếng. Dân ngoại tỉnh nghe đồn "chuyện lạ" cũng tìm đến đây tham quan và… đọc thơ. Chẳng hiểu có phải ảnh hưởng từ chuyện văn thơ hay không mà từ vài năm trở lại đây, người dân ở các tỉnh lân cận tìm đến xin đất, chôn cất ở Cực lạc thái bình ngày càng nhiều, từ TPHCM, Long An, Bình Dương, Đồng Nai đến các tỉnh Vĩnh Long, Bình Phước… Để giải quyết tình trạng quá tải, từ tháng 6-2006, Ban quản lý Cực lạc thái bình đã tiến hành quy hoạch chỉnh trang toàn diện khu nghĩa địa Cực lạc thái bình, đồng thời thành lập 1 khu nhà thờ hài cốt, phục vụ nhu cầu người dân.
Mới đây, được sự đồng thuận của người dân, UBND xã Hiệp Tân (huyện Hòa Thành) phối hợp Ban quản lý Cực lạc thái bình đưa trên 400 bộ hài cốt vô danh vào Khu nhà thờ hài cốt, lấy đất xây dựng trường học và công viên. Trước đó, UBND các xã Long Thành Trung, Long Thành Bắc, thị xã Tây Ninh… cũng phối hợp tương tự. "Người dân muốn chôn cất ở Cực lạc thái bình thì bất kể giàu nghèo, ai cũng được hỗ trợ cấp đất miễn phí. Mỗi gia chủ chỉ tốn 1 khoản duy nhất là 2,7 triệu đồng để xây 1 ngôi mộ hoàn chỉnh, những hộ nghèo còn được hỗ trợ, miễn phí toàn bộ", ông Tú cho hay.
MINH AN
