Triển lãm Những thời khắc không thể quên: Thông điệp từ quá khứ

Ngày 12-12, triển lãm Những thời khắc không thể quên khai mạc tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Hơn nửa số ảnh lần đầu được công bố trong 110 bức ảnh do nhà nhiếp ảnh Chu Chí Thành chụp trong những năm kháng chiến chống Mỹ đã gây ấn tượng mạnh đối với người xem. Những bức ảnh này tiếp tục được trưng bày tại tại Bảo tàng Chứng tích chiến tranh (TPHCM) trong ba tháng, kể từ 25-12, sau đó đến TP Cần Thơ và triển lãm lưu động trong tỉnh này vào dịp 30-4-2008.
 
Bộ sưu tập phong phú

Số ảnh đen trắng này được chia thành 8 chủ đề: Tuyến lửa khu Bốn; Hà Nội - Hải Phòng: 12 ngày đêm; Đường ra tiền tuyến; Đội quân không mặc áo lính; Vị thủ tướng mà tôi kính yêu; Jane Fonda và bạn bè quốc tế; Ngày đầu hồi sinh; Phóng viên thời chiến. Quả là ít người có được “bộ sưu tập” phong phú về đề tài đến vậy!
 
Mỗi hình ảnh lưu giữ nguyên vẹn từng khoảnh khắc của cuộc chiến đấu dũng cảm của quân và dân ta. Bắt mục tiêu ghi lại hình ảnh xạ thủ số 1 Phạm Thị Giản (xã Đức Ninh, tỉnh Quảng Bình) đang ngắm bắn máy bay (năm 1968), Tổ săn máy bay Mỹ ở Quảng Bình với hình ảnh hai cô gái đang ngắm bắn qua khe thước ngắm… 
 
Bức ảnh giản dị nhưng thu hút khá nhiều người xem là Tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Đây chính là dòng chữ được ghi trên những vỏ bom B52 dựng san sát bên lề đường. Dãy vỏ bom thành bức tường đứng sừng sững và đầy thúc giục. Ngày qua ngày, chúng đập vào mắt bao người, trở thành biểu tượng ý chí và quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược của quân và dân ta. Nhiều nhà nhiếp ảnh hồi đó đã bỏ qua hình ảnh này, nhưng với chàng trai trẻ Chu Chí Thành thì bức thông điệp ấy còn hơn vạn lời muốn nói.

Loạt ảnh chủ đề Hà Nội - Hải Phòng: 12 ngày đêm gợi nhớ về một thời Hà Nội trong bom đạn. Những hình ảnh thấm đẫm cảm xúc của người chụp, vượt khỏi những thông tin mang tính báo chí mà ông ghi dưới mỗi bức ảnh. Ngày 26-12-1972, sau một trận bom ở phố Khâm Thiên, người ông nhìn thấy đầu tiên là một phụ nữ. Và ông đã thu vào ống kính hình ảnh nữ chiến sĩ của Thủ đô lao vào ngôi nhà tan hoang để cứu người.

“Đêm hôm Mỹ ném bom, cơ quan phân công tôi trực chiến ở Hà Đông. Sáng hôm sau, tôi vác máy đi chụp. Tôi chỉ thoáng thấy bóng người chạy. Về xem lại ảnh mới biết, còn mâm cơm và rá vo gạo ở ngoài hiên nghĩa là còn có người trong nhà…”, ông xúc động nhớ lại.
 
Bức thông điệp giàu ý nghĩa nhân văn
 
Không chỉ tác nghiệp ở Hà Nội, Chu Chí Thành còn đi khắp nơi trên đất nước. Những đứa trẻ trên đầu còn vành tang trắng sống sót ở phố An Dương (Hải Phòng) khi nơi đây bị đánh bom B52 vào tháng 12-1972. Hình ảnh mấy chị em bồng bế nhau ngơ ngác nhìn đống gạch vữa đổ nát có thể làm người xem rơi nước mắt.

Ông có cái nhìn tinh tế và đầy cảm thông khi chụp phụ nữ và trẻ em. Bức ảnh chụp bà mẹ Bangladesh sang thăm VN vào năm 1973. Cái nhìn chia sẻ của bà mẹ nước ngoài hướng vào túi khăn tang của bà mẹ VN còn hơn muôn lời muốn nói... Hay những bức ảnh ghi lại chuyến thăm của ngôi sao điện ảnh Mỹ Jane Fonda, khi cô cầm máy quay, chụp ảnh để ghi lại những hình ảnh tang tóc mà quân đội Mỹ đã gây nên cho nhân dân VN…
 
Loạt ảnh về cuộc trao trả tù binh sau Hiệp định Paris bên bờ sông Thạch Hãn thực sự trở thành những tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao. Những người đồng chí, đồng đội lao ra đón những chiến sĩ cách mạng bị tù đày suốt bao năm và trải qua biết bao nhà tù của Mỹ ngụy trở về. Thuyền chưa đến bờ sông, ai nấy đều nhảy xuống nước và chạy ào đến nhau, vứt bỏ lại quần áo tù nhân chỉ để tấm thân về với quê hương. 
 
Xúc động biết bao khi chứng kiến hình ảnh vợ chồng anh Nguyễn Minh Sang và chị Nguyễn Thị Hà gặp lại nhau sau 13 năm. Hai vợ chồng bị địch bắt và bị giải đi nhiều nhà tù khác nhau. Có lúc, họ đã nhìn thấy nhau ở nhà tù Quy Nhơn nhưng vẫn phải giữ bí mật. Trong đêm biểu diễn văn nghệ mừng ngày đoàn tụ, chị Hà lên sân khấu hát và một người bạn gái nhận ra chị.

Lúc đó, chị mới biết, anh Sang còn sống và những đồng đội bổ đi tìm anh Sang về cho chị. Cùng góc máy này là bức ảnh những người ở phía bên kia. Trong số ba người Mỹ được ta trao trả, Chu Chí Thành chụp được cảnh một cặp vợ chồng đứng nép bên nhau. Những bức ảnh này toát lên thông điệp giàu ý nghĩa nhân văn: Hiệp định Paris đem lại hạnh phúc cho cả hai phía.