Lực cầu tăng mạnh trên thị trường chứng khoán gần đây gắn chặt với phương thức đòn bẩy tài chính. Các công ty chứng khoán đang chạy đua cho vay đòn bẩy để kích thích hưng phấn của nhà đầu tư. Nhưng đây là con dao hai lưỡi, hậu quả khó lường.
Bùng nổ giá trị giao dịch
Ngay khi thị trường chứng khoán mở cửa lại sau Tết Canh Dần, không khí ảm đạm đã chi phối. Giao dịch uể oải, thanh khoản giảm sút. Giá trị giao dịch trung bình trong tuần cuối tháng 2-2010 một phiên trên dưới khoảng 1.000 tỷ đồng. Sức cầu yếu làm giá cổ phiếu lình xình. Tuy nhiên, do dòng tiền đầu tư chủ yếu từ tiền nhàn rỗi nên thị trường chỉ đi ngang chứ không giảm nhiều.
Nhưng trong vòng một tuần qua, dòng tiền đổ vào chứng khoán đột nhiên mạnh lên. Giá trị giao dịch tăng vọt, xấp xỉ 4.000 tỷ đồng/phiên. Tiền ở đâu ra? Các lý giải thông thường là: dòng tiền từ sàn vàng đóng cửa, tiền từ thị trường địa ốc chạy vào. Nhưng theo quan sát của chúng tôi, có hai nguồn tiền có tác động nhiều đến biến động đi lên của VN-Index. Thứ nhất, là tiền vốn nhàn rỗi của chính các doanh nghiệp niêm yết. Thứ nhì, là nguồn tiền từ đòn bẩy tài chính, xuất phát từ các công ty chứng khoán.
Nguồn tiền vốn chưa sử dụng vào các dự án của công ty niêm yết đã tìm được cơ hội sinh lợi từ chứng khoán. Vào những năm trước, lợi nhuận của nhiều công ty niêm yết cũng có phần đóng góp quan trọng từ hoạt động đầu tư tài chính. Nguồn tiền này không có số liệu thống kê chính xác, nhưng ước đoán của một số chuyên gia phân tích cho rằng “lên đến hàng ngàn tỷ đồng”.
Dự báo tình hình kinh tế vĩ mô còn khó khăn, lạm phát sẽ ở mức không thấp, nên các công ty “găm” vốn lại. Đặc biệt, vốn dành cho dự án bất động sản, xây dựng thường rất lớn. Đây lại là loại dự án có liên quan đến phần lớn công ty niêm yết, dù hoạt động trong lĩnh vực nào.
Nguồn tiền đến từ đòn bẩy tài chính thì rõ ràng hơn. Không ít công ty chứng khoán mạnh dạn áp dụng tỷ lệ đòn bẩy lên đến 50%. Với các nhà đầu tư có giá trị giao dịch thường xuyên nhiều tỷ đồng, mức cho vay đòn bẩy còn có thể đạt 60% - 80%. Trong những ngày qua, nhân viên môi giới của đa số công ty chứng khoán đều rất bận rộn với các cuộc điện thoại và gặp gỡ trực tiếp khách hàng. “Thị trường nóng là cơ hội của cả công ty lẫn nhân viên, nên tụi em phải tăng tốc” – giải thích của Tuấn, nhân viên môi giới công ty chứng khoán A.
Sự “lên hạng” gắn với đòn bẩy
Từ cuối năm 2009, công ty chứng khoán T. có trụ sở chính tại Hà Nội đã có cuộc bứt phá mạnh về thứ bậc thị phần môi giới và số lượng tài khoản nhà đầu tư. Từ một vị trí thấp, công ty này vọt lên đứng hàng đầu. Bí quyết tóm tắt bằng một từ: đòn bẩy. Công ty nói trên đã lôi kéo khách hàng của chính các công ty chứng khoán khác sang mở tài khoản mới. Tỷ lệ đòn bẩy mà công ty chứng khoán T. áp dụng từ 50% trở lên. Trong bối cảnh nhà đầu tư không dư dả về vốn, thị trường lình xình, động thái của công ty T. khiến họ lạc quan hơn. Họ không ngại vay tiền với lời khuyến khích từ đại diện công ty hoặc nhân viên môi giới: “Sắp có sóng lớn, cứ yên tâm. Đảm bảo anh, chị sẽ thắng”.
Theo đánh giá của chuyên gia chứng khoán Lê Đạt Chí, công cụ đòn bẩy luôn có sức hấp dẫn, dù là ở thị trường nào. Đòn bẩy tài chính sẽ kích thích thanh khoản, đẩy nhanh sự linh hoạt của dòng tiền. Và điều đó sẽ tác động trực tiếp đến giá cổ phiếu. Giá cổ phiếu tăng lại tạo ra sức hấp dẫn mới, làm đòn bẩy được áp dụng nhiều hơn. Vào giữa năm 2009, chính đòn bẩy tài chính là động lực thúc đẩy chính để giá trị giao dịch chứng khoán tại thị trường Việt Nam có lúc vọt lên 6.000 tỷ đồng/phiên. Nhưng đòn bẩy mạnh luôn là con dao hai lưỡi. Nó thúc đẩy giá tăng nhanh nhưng cũng là sự thúc ép nhà đầu tư xả hàng chốt lời để trả nợ vay. Lên mạnh thì xuống mạnh, đó là quy luật. Giá cổ phiếu lên do đòn bẩy tài chính và tâm lý được đòn bẩy hỗ trợ thường không bền. Mặt khác, có một diễn biến đã nhiều lần lặp lại: giá lên luôn chậm hơn giá xuống.
Theo phân tích của chúng tôi, trong những phiên tới, thị trường chứng khoán nếu chạm ngưỡng 540 điểm thì cũng sẽ khó duy trì. Hai lý do chính để thị trường giảm cầu và cổ phiếu giảm giá là tác động ngược từ đòn bẩy và chỉ số giá cả. Chỉ số CPI tháng 3 được công bố dự báo sẽ không phải là tin tốt. Còn nguyên nhân từ hiệu ứng ngược của đòn bẩy thì dễ nhận biết hơn. Dòng tiền ngắn hạn luôn rất nhạy cảm với động thái tăng cường bán ra để chốt lời. Nói nôm na như các nhà đầu tư trên sàn: Xài tiền vay của người khác sao vững bụng được như tiền của mình. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn hỗ trợ vững từ sức khỏe của các công ty niêm yết. Khi có thông tin chính thức về kết quả sản xuất kinh doanh quý 1, thị trường sẽ khả quan hơn.
VŨ BÁCH
